Al bijna drie jaar wordt de Israëlische premier Benjamin Netanyahu onverbiddelijk bekritiseerd omdat hij de oorlog van Israël op meerdere fronten slechts zou ‘beheren’, in plaats van op elk slagveld onmiddellijke en volledige overwinningen na te streven.
Waarom, vragen critici zich af, heeft Israël de intensiteit van zijn offensief in de Gazastrook herhaaldelijk aangepast? Waarom heeft het geaarzeld voordat het een beslissend offensief tegen Hezbollah lanceerde? Waarom heeft Israël afwisselend Iran aangevallen en vervolgens de diplomatie en de economische druk hun gang laten gaan?
De veranderende strategie van de Amerikaanse president Donald Trump ten aanzien van Iran biedt het antwoord – en een ondubbelzinnige bevestiging van de oorlogsvoering van Netanyahu.
Dat betekent niet noodzakelijkerwijs dat conflictbeheersing de beste strategie is. Het betekent zeker niet dat een vruchteloze cyclus van dreigementen, aanvallen en onderhandelingen voor onbepaalde tijd moet worden voortgezet. Israël zou er de voorkeur aan geven de Iraanse dreiging resoluut uit te schakelen, in plaats van deze te beheren en door te geven aan een volgende generatie.
Maar Trump wordt nu geconfronteerd met dezelfde realiteiten waarmee Netanyahu sinds 7 oktober 2023 te maken heeft. Het feit dat de Amerikaanse president een vergelijkbare aanpak hanteert, toont aan dat de beslissingen van Netanyahu niet simpelweg het gevolg waren van zwakte of besluiteloosheid. Ze weerspiegelden de feitelijke beperkingen waarmee elke verantwoordelijke staatsleider te maken heeft die een ingewikkelde oorlog op meerdere fronten voert.
Trump wil heel duidelijk dat de nucleaire en raketprogramma’s van Iran worden vernietigd, dat zijn aanvallen op de internationale scheepvaart worden gestopt en dat zijn terroristische bondgenoten worden geneutraliseerd. Hij heeft laten zien bereid te zijn aanzienlijk militair geweld in te zetten. Toch heeft hij de escalatie herhaaldelijk tegengehouden om de onderhandelingen nog een kans te geven.
Trump geeft de voorkeur aan een onderhandelde oplossing. Tegelijkertijd begrijpt hij dat de enige manier om die te bereiken, is door te laten zien dat de Verenigde Staten bereid zijn aan te vallen.
Netanjahu heeft geprobeerd om onder aanzienlijk gevaarlijkere omstandigheden hetzelfde evenwicht te vinden.
De realiteit van de strijd tegen diepgewortelde vijanden
De moeilijkheid is dat terroristische organisaties – en de regimes die hen steunen – zelden zo snel instorten als militaire strategen hopen.
Hamas is geen conventioneel leger dat de witte vlag hijst na het verlies van grondgebied en commandanten. De organisatie verbergt haar strijders, wapens, commandocentra en tunnels temidden van de burgerbevolking. Zolang een handvol activisten uit de ondergrondse tevoorschijn kan komen en de vlag van de organisatie kan zwaaien, kan Hamas beweren dat ze blijft bestaan.
Hezbollah heeft een even stevig verankerde terroristische infrastructuur opgebouwd in burgergemeenschappen in Zuid-Libanon. Huizen, dorpen en beschermde gebieden zijn omgevormd tot wapenopslagplaatsen, schietposities en tunnelcomplexen. Het uitschakelen van deze infrastructuur vereist moeizame militaire operaties die veel ingewikkelder zijn dan de strijd tegen geüniformeerde strijdkrachten op een geïsoleerd slagveld.
Het Iraanse regime is op veel grotere schaal stevig verankerd. Het Korps van de Islamitische Revolutionaire Garde is ingebed in alle politieke instellingen, de economie en het veiligheidsapparaat van Iran. Zijn activisten oefenen controle uit over een bevolking die het regime weliswaar ten zeerste afwijst, maar zich niet zomaar kan organiseren tegen een zwaarbewapend onderdrukkingssysteem.
Om deze reden zal zelfs een intensieve militaire campagne de Islamitische Republiek waarschijnlijk niet onmiddellijk ten val brengen. Economische druk, sancties en blokkades zijn eveneens onontbeerlijk. Zolang Teheran het IRGC en zijn regionale vertegenwoordigers kan financieren, kunnen deze krachten burgers blijven intimideren en de greep van het regime op de macht handhaven.
Israël zag zich genoodzaakt om tegelijkertijd op te treden tegen Hamas in de Gazastrook, Hezbollah in Libanon, de Houthi’s in Jemen, Palestijnse terreurcellen in Judea en Samaria, door Iran gesteunde milities in de hele regio en het Iraanse regime zelf.
Netanjahu moest voortdurend afwegen of Israël over voldoende troepen beschikte om tegelijkertijd op meerdere fronten intensief te vechten, evenals over voldoende vliegtuigen, onderscheppingsjagers, precisiegeleide munitie en andere aanvallende en verdedigende wapens. De strijdkrachten moesten worden ingezet in overeenstemming met de veranderende dreigingen, terwijl de wapenvoorraden, de inzetbaarheid en het vermogen van Israël om vijandelijke vergeldingsaanvallen te weerstaan, behouden moesten blijven voor de nog te verwachten gevechten.
Toen de situatie aan het noordfront verscherpte, verminderde Israël de intensiteit van de operaties in de Gazastrook en richtte het zijn troepen en middelen op Hezbollah. Zodra de omstandigheden het toelieten, oefende het elders opnieuw druk uit.
Israël moest bovendien het hoofd bieden aan zijn afhankelijkheid van Amerikaanse wapenleveranties. De regering-Biden vertraagde of beperkte vaak de leveringen van cruciale munitie, waardoor de Israëlische beleidsmakers niet alleen moesten afwegen welke doelen geraakt moesten worden, maar ook of Israël over voldoende offensieve en defensieve capaciteiten zou beschikken voor de volgende fase van de strijd.
Netanyahu kon de wapenvoorraden van Israël niet in het openbaar bespreken. Toch moest bij elke beslissing hiermee rekening worden gehouden.
Nu pakt Trump de confrontatie met Iran op een zeer vergelijkbare manier aan. Hij moet rekening houden met de veiligheid van de internationale scheepvaart, de stabiliteit van de energiemarkten en de beschikbaarheid van de Amerikaanse wapenvoorraden. Bovendien moet hij afstemmen met Israël en regionale partners en daarbij hun vermogen inschatten om Iraanse aanvallen met ballistische raketten te onderscheppen en af te weren – en bepalen hoeveel druk voldoende is om Iraanse concessies af te dwingen zonder een grotere oorlog te ontketenen.
Trump moet bovendien zijn militaire doelstellingen afwegen tegen binnenlandse politieke belangen. Met het oog op de naderende tussentijdse verkiezingen zou de president kunnen aarzelen om de Verenigde Staten in een beslissende en potentieel kostbare fase van de oorlog te leiden. Zelfs een succesvolle operatie zou regionale bondgenoten blootstellen aan Iraanse vergeldingsmaatregelen, de energiemarkten verstoren en binnenlands politieke onzekerheid veroorzaken.
Trump zou daarom tot de conclusie kunnen komen dat de volgende grotere aanval moet wachten tot na de tussentijdse verkiezingen. Als de Republikeinen de controle over het Huis van Afgevaardigden en de Senaat behouden, zou hij daaruit tevoorschijn komen met nieuwe politieke kracht en minder directe electorale druk. Hij zou dan tot de conclusie kunnen komen dat de fase van beperkte escalatie en herhaalde onderhandelingen voorbij is.
Een dergelijke afweging zou niet betekenen dat Trump zijn militaire doelstellingen heeft opgegeven. Het zou betekenen dat hij het moment kiest waarvan hij denkt dat het deze doelstellingen de grootste kans op succes biedt.
De critici van Netanyahu doen vaak alsof politieke overwegingen bij beslissingen in oorlogstijd geen rol zouden mogen spelen. Maar elk democratisch gekozen staatshoofd moet de publieke steun behouden die nodig is om een langdurige veldtocht vol te houden.
De cyclus van militaire dreigingen, beperkte aanvallen, hernieuwde onderhandelingen en extra druk, die de regering-Trump doorloopt, lijkt sterk op de methodische aanpak van Netanyahu ten aanzien van de Gazastrook, Libanon en Iran.
De grenzen van conflictbeheersing
Er schuilt echter een gevaar in het voor onbepaalde tijd herhalen van deze cyclus. De Iraanse leiders hebben Trumps onderhandelingsgedrag nauwkeurig bestudeerd en begrijpen zijn voorkeur voor een akkoord. Teheran zou tot de conclusie kunnen komen dat het onderhandelingen kan aanbieden telkens wanneer de Amerikaanse druk ondraaglijk wordt, zich zo een adempauze kan verzekeren en vervolgens kan terugkeren naar zijn eerdere schendingen.
Elke keer dat Washington dreigt met overweldigend geweld en vervolgens weer een onderhandelingsronde accepteert, groeit in Iran het vertrouwen dat het proces kan worden gemanipuleerd. Conflictbeheersing mag dan tijdelijk noodzakelijk zijn, maar mag geen doel op zich worden.
Uiteindelijk zou Trump zijn geduld kunnen verliezen. Een terugkeer naar grootschalige militaire operaties zou onvermijdelijk kunnen zijn. De vraag is alleen of dit vóór of na de verkiezingen in de VS gebeurt.
Israël wil meer dan alleen tijdelijke beperkingen op de verrijking van uranium of weer een onuitvoerbaar nucleair akkoord. Het wil een einde aan de nucleaire ambities van het regime, de productie van ballistische raketten en de financiering van terroristische proxies. Uiteindelijk wil Israël dat het Iraanse volk wordt bevrijd van de Islamitische Republiek, die het sinds 1979 onderdrukt en de middelen van het land heeft ingezet voor regionale oorlogen.
Toch begrijpt Israël waarom Trump de onderhandelingen nog een kans geeft. Netanyahu bevond zich in dezelfde spagaat tussen de wens om een beslissende overwinning te behalen en de noodzaak om in een haalbaar tempo vooruitgang te boeken.
De twee staatshoofden mogen dan wel van mening verschillen over de vraag of onderhandelingen succesvol kunnen zijn, maar dit meningsverschil komt niet neer op de strategische breuk die de media zich keer op keer voorstellen.
Na hun recente ontmoeting omschreef Netanyahu de alliantie tussen de VS en Israël als een ‘granieten muur’ en zei hij dat de twee landen een gemeenschappelijk doel nastreven: voorkomen dat het ‘fanatieke regime’ van Teheran kernwapens verwerft.
‘We hebben een gemeenschappelijk doel, en dat zal worden bereikt – hetzij via diplomatieke weg, hetzij op een andere manier’, zei Netanyahu. ‘We staan er allebei achter.’
Deze formulering vat de overeenstemming tussen Jeruzalem en Washington treffend samen. Trump mag dan blijven hopen dat diplomatie dit doel kan bereiken. Netanyahu blijft uiterst sceptisch. Maar beiden begrijpen dat diplomatie alleen betekenis heeft als deze wordt ondersteund door geloofwaardige militaire kracht.
Het optreden van Israël heeft het strategische evenwicht in de regio al veranderd. Het heeft Hamas en Hezbollah ernstig verzwakt, zijn vermogen aangetoond om doelen overal in Iran te raken, en een mate van afschrikking gecreëerd die vóór 7 oktober niet bestond.
Deze resultaten zijn niet tot stand gekomen door passiviteit. Ze zijn het gevolg van een gecontroleerde escalatie, een zorgvuldige prioriteitenstelling en de bereidheid om internationale waarschuwingssignalen te negeren wanneer het voortbestaan van Israël dat vereiste.
Trump ontdekt nu dezelfde realiteit. Zelfs de opperbevelhebber van de machtigste strijdkrachten ter wereld moet planning, diplomatie, logistiek, allianties en verkiezingen afwegen tegen de urgentie van zijn militaire doelstellingen.
Dat bewijst niet dat conflictbeheersing de beste beschikbare strategie is. Het bewijst dat conflictbeheersing soms onvermijdelijk is – zelfs voor een Amerikaanse president die over veel grotere militaire en economische middelen beschikt.
Netanjahu heeft deze afwegingen vanaf de eerste dag gemaakt in Israëls langste en meest gecompliceerde oorlog. Trump maakt nu veel van deze afwegingen zelf.
Dat alleen al rechtvaardigt Netanjahu’s leiding over Israëls campagnes op meerdere fronten. De ultieme vuurproef voor beide staatshoofden zal zijn of een oordeelkundig leiderschap uiteindelijk de voorwaarden schept voor een beslissende overwinning – of slechts de volgende oorlog uitstelt.
(JNS)
Vergeldingsacties VS na Iraanse aanvallen op handelsschepen
Turkije vormt een steeds grotere uitdaging voor Israël, maar is niet het volgende Iran
President Petro geeft Israël de schuld van verkiezingsnederlaag in Colombia
