Israël is verdeeld, sjiieten en soennieten verenigen zich

“De hervatting van de betrekkingen tussen de Saoedi’s en Iran is een ernstige en gevaarlijke ontwikkeling voor Israël, die een diplomatieke overwinning voor Iran betekent. Het is een beslissende klap voor de inspanningen om een regionale coalitie tegen Iran op te bouwen,” twitterde ex-premier Naftali Bennett nadat de deal was aangekondigd. De Saoedi-Iran deal moet als mislukking gezien worden van de Israëlische inspanningen om in het Midden-Oosten een anti-Teheran coalitie op te bouwen met soennitische regeringen.

Zelfs parlementsleden van Netanyahu’s Likud-partij waren voorzichtig kritisch over de nieuwe alliantie. “De overeenkomst is zeer slecht voor Israël en de hele vrije wereld,” zei Likud-parlementslid en voorzitter van de commissie buitenlandse zaken en veiligheid van de Knesset, Yuli Edelstein. “Het is tijd om te gaan zitten en te praten en de geschillen tussen ons op te lossen om ons te herenigen tegen de existentiële dreiging,” stelde Edelstein voor. Benjamin Netanyahu, die in het weekend op reis was naar Italië, gaf geen commentaar. De deal verraste Israël, aangezien premier Netanyahu de afgelopen dagen heeft gesproken over zijn hoop op normalisering van de betrekkingen met Saoedi-Arabië.

Landen over de hele wereld en in de regio zien een verdeeld Israël met een disfunctionele regering die uit is op dreigende zelfvernietiging. En daarom hebben deze landen, die anders zelf verdeeld zijn, gekozen voor een nieuwe eenheid. De afgelopen weken hebben we verschillende keren laten zien hoe de Arabische media verslag doen van de verdeeldheid in de Joodse staat Israël. De vijanden van Israël hebben publiekelijk gezegd dat dit dieptepunt in Israël een mogelijke kans was voor de Arabische wereld tegen Israël. De nieuwe betrekkingen tussen de sjiieten in Teheran en de soennieten in Riyad wijzen op een mogelijk nieuw tijdperk in het Midden-Oosten. Wat Israël en de soennitische regeringen nader tot elkaar bracht, was het Iraanse nucleaire programma, dat eveneens een bedreiging vormde voor de soennitische volkeren.

Premier Benjamin Netanyahu waarschuwt voor een Iraanse kernbom.

De nieuwe alliantie tussen Riyad en Teheran zou de inspanningen om het Abraham-akkoord uit te breiden ernstig kunnen schaden, een doel dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu zich bij zijn terugkeer in functie heeft gesteld. De Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman besefte blijkbaar dat Israël momenteel geen degelijke militaire operatie kan inzetten tegen het nucleaire programma van Iran en besloot zich met Iran te verzoenen. Een dramatische zet die vooral wordt gezien als een uiting van wantrouwen in het Amerikaanse leiderschap, maar ook als een Saoedisch statement tegen de visie van premier Netanyahu, die heeft beloofd Iran te isoleren.

Vrijdagochtend (11-3) nog deelde Netanyahu zijn visie om de betrekkingen tussen beide landen te normaliseren met een spoorlijn van Saoedi-Arabië naar Haifa. “Mijn doel is om normalisatie en vrede met Saoedi-Arabië te bereiken. De spoorweg moet Saoedi-Arabië en het Arabische schiereiland via Jordanië verbinden met de haven van Haifa. Hiervoor hoeft slechts 200 kilometer spoorlijn te worden toegevoegd, evenals een directe oliepijpleiding van het Arabische schiereiland naar de Middellandse Zee,” zei Netanyahu in Rome. “Hiermee kunnen we de energievoorziening die Europa nodig heeft veel efficiënter maken en het Suezkanaal overbodig maken. Ik denk dat dit reële mogelijkheden zijn.”

Israël heeft al een aantal oliepijpleidingen lopen.

Voor Netanyahu’s inspanningen is de deal een klap in het gezicht. Israël beschouwde Saoedi-Arabië als een land in zijn eigen kamp tegenover Iran. Dit was ook de functionele basis van de geheime relatie tussen Jeruzalem en Riyad in de afgelopen jaren. Riyad heeft in Jeruzalem een bondgenoot die zich tegen Iran zou kunnen verzetten, als veiligheidsgarantie in geval van nood. En daaromheen verbeterden de betrekkingen tussen Jeruzalem en Riyad zich steeds meer. Nu lijkt het erop dat onder het bewind van Benjamin Netanyahu alles in het gezicht van Israël ontploft. Als dit was gebeurd onder het bewind van een andere regeringscoalitie, zou Netanyahu hen in de sterkst mogelijke bewoordingen hebben bekritiseerd.

En dat is natuurlijk wat de oppositie nu doet, zoals oud-premier Yair Lapid. Die noemde het akkoord ook een complete mislukking voor Israël en noemde het “een ineenstorting van onze regionale verdedigingsmuren die we tegen Iran hebben opgebouwd. Dit is wat er gebeurt als je je richt op juridische waanzin in plaats van het werk tegen Iran te doen en de betrekkingen met de VS te versterken.”

“De regering-Netanyahu is een verschrikkelijke economische, diplomatieke en veiligheidsmislukking. Elke dag dat zij doorgaat, brengt zij de staat Israël in gevaar. We hebben een alomvattende nationale noodregering nodig,” voegde Bennett eraan toe.

Regionale rivalen Iran en Saoedi-Arabië besloten de banden te herstellen en diplomatieke missies te heropenen. De gesprekken onder bemiddeling van China zijn hervat, zeven jaar nadat de betrekkingen werden verbroken. Riyad verbrak de banden met Teheran nadat Iraanse demonstranten in 2016 Saudische diplomatieke missies in de Islamitische Republiek aanvielen na de Saudische executie van de vereerde sjiitische geestelijke Nimr al-Nimr.

In Caïro werd de nieuwe alliantie geprezen: “Egypte volgt de overeenkomst met belangstelling en verwacht dat deze zal helpen het spanningsniveau in de regio te verminderen en de veiligheid te stabiliseren”. Ook Jordanië en Bahrein verwelkomen de nieuwe vriendschap tussen Iran en Saudi-Arabië en hopen op een stabieler Midden-Oosten. Bahrein prijst China voor zijn bemiddeling ter afsluiting van de diplomatieke inspanningen van Irak en Oman en spreekt de hoop uit dat de overeenkomst een positieve stap is om regionale verschillen en conflicten via diplomatie te beëindigen. Uiteraard zijn ook Hamas en Hezbollah in Libanon verheugd omdat dit alle volkeren in de regio dient. “Dit verenigt de islam tegen de bezetting van Palestina door Israël,” aldus Hamas.

Aanhangers van Hamas verheugen zich over negatief nieuws voor Israël.

Maar er zijn ook andere meningen. “We moeten begrijpen waarom het gebeurde en wanneer. Het begon ongeveer een jaar geleden, in een serie ontmoetingen tussen Riyad en Teheran,” merkte een senior veiligheidsbron op aan de krant Maariv. Hij voegde toe: “De Saoedi’s voelden dat het standpunt van het Westen over Iran zwak was. De toenadering gebeurde in die tijd. Ook al is het standpunt van het Westen sindsdien veranderd, het was niet genoeg. Je moet begrijpen dat hoe sterker het westerse standpunt tegenover Iran is, hoe minder Riyad behoefte heeft aan betrekkingen met Teheran.”

Dezelfde bron gelooft ook dat het verdere afspraken in het kader van de Abraham-akkoorden niet zal bemoeilijken. In de loop der jaren hebben wij er herhaaldelijk op gewezen dat het Westen het Midden-Oosten verkeerd interpreteert en hier hebben we waarschijnlijk weer een voorbeeld. “Hoe meer de Saoedi’s vastberadenheid zien, hoe meer dit zal leiden tot Saoedisch gedrag waar Jeruzalem blij mee kan zijn,” aldus de bron.

Meer dan Jeruzalem zou Washington zich zorgen moeten maken, volgens veiligheidsdeskundige Ron Ben Ishai. De ondertekening onder Chinese auspiciën is een daad van verzet tegen de VS en haar status in het Midden-Oosten tegenover een strategische diplomatieke en economische prestatie van de Chinese president Xi Jinping. Washington wordt langzaam irrelevant en China machtiger. Al ten tijde van de Amerikaanse presidenten Obama en Trump ontpopte China zich tot een concurrent en feitelijk belangrijkste vijand van de VS op gebieden als economie, militair en ook vanuit de status van leidende macht in de mondiale concurrentiestrijd, zoals nu in het Midden-Oosten.

Premier Benjamin Netanyahu met de Chinese president Xi Jinping in Peking op 21 maart 2017.

In het weekend gingen er stemmen op rond Israëls regeringsleider die de vorige regering onder leiding van Naftali Bennett en Yair Lapid de schuld gaf van de alliantie tussen de soennieten en sjiieten. “Het begon allemaal toen Netanyahu in de oppositie zat,” vertelde een ambtenaar op een besloten persconferentie in Rome. “Het begon ten tijde van Bennett en Lapid, omdat er een gevoel van Amerikaanse en Israëlische zwakte was. Westerse en Israëlische zwakte leidde tot toenadering tussen Teheran en Riyad.”

Maar juist de avond voor zijn vertrek naar Rome gaf Netanyahu een interview in het Engels aan een Iraans radiostation in Washington, dat ook in het Perzisch werd vertaald en in Iran werd uitgezonden. “Er zal een verschrikkelijke kernoorlog uitbreken als de wereld niet voorkomt dat Teheran kernwapens verwerft,” waarschuwde premier Netanyahu in zijn eerste toespraak tot het Iraanse volk. “Als Iran een kernwapen verkrijgt, zullen we allemaal met dit probleem worden geconfronteerd. Het zal de wereld veranderen”. Welke impact de nieuwe alliantie tussen de sjiieten en de soennieten zal hebben op het verbrokkelde Israël zullen we in de nabije toekomst zien. Misschien moeten ook wij eindelijk leren van onze vijanden en ons dringend verenigen.