De rondtrekkende Jood: een christelijk verhaal

Het idee van de rondtrekkende Jood vindt zijn oorsprong in populaire christelijke volksverhalen uit de Europese Middeleeuwen, ontstaan tussen de val van Rome in 476 na Christus en het begin van de Renaissance in de 14e eeuw.

Volgens deze christelijke legenden waren de Joden veroordeeld tot rondtrekken vanwege hun afwijzing van Jezus. Gezien de Jezus die het middeleeuwse Europese christendom vertegenwoordigde, is het geen wonder dat de Joden weigerden hun antisemitische Messias te respecteren.

Christelijk Europa werd ook de regio waaruit Joden het vaakst werden verdreven. Meestal werden zij verdreven door de plaatselijke autoriteiten, die vonden dat de Joden zich financieel verrijkten ten koste van de bevolking. Zo dwongen de autoriteiten de Joden de stad te verlaten en te verhuizen naar armere omliggende wijken, waar zij weer succesvol waren en vervolgens door boze plaatselijke kooplieden met geweld de stad weer in werden gedreven.

Toen dit gebeurde, greep de koning, die de Joden als zijn privé-eigendom beschouwde, in en stond hij toe dat de Joden in de stad bleven tot de volgende golf van vervolgingen en pogroms. De verdrijving van de Joden werd een populair politiek propagandaprogramma van de plaatselijke autoriteiten, die zich wilden verzekeren van de gunst van de toch al ontevreden bevolking omdat hun steden slecht werden beheerd en verwaarloosd.

In de 12e eeuw begon de verdrijving van Joden uit hele Europese koninkrijken. Deze deportaties waren bijzonder traumatisch voor de Joden, die niet alleen hun huizen en middelen van bestaan verloren, maar ook werden verbannen naar verre en onbekende gebieden waar zij de talen niet kenden en vreemdelingen waren voor de plaatselijke bevolking.

Deze verdrijvingen van koninkrijk naar koninkrijk leidden tot de grote geografische verspreiding van de Joden in de moderne tijd. In de meeste gevallen bleven Joden zich identificeren met de regio’s waar zij vandaan kwamen en zien zij zichzelf honderden jaren later nog steeds als Sefardisch of Asjkenazisch.

Historisch gezien werden de Europese Joden verdeeld in twee grote groepen:

Asjkenaziem of “Germanen” (Asjkenaz betekent “Duitsland” in middeleeuws Hebreeuws), die hun Midden-Europese oorsprong aanduiden.
Sefardim of “Hispanics” (Sefarad betekent “Hispania” of “Iberia” in het Hebreeuws), waarmee hun Spaanse, Portugese of Noord-Afrikaanse afkomst wordt aangeduid.

Een derde term, Mizrachim of “Oosterlingen” (Mizrach betekent “Oosten” in het Hebreeuws), werd gebruikt om andere niet-Europese Joodse gemeenschappen aan te duiden die zich verder naar het oosten vestigden, maar het gebruik ervan is in de loop der tijd veranderd en verwijst vaak naar Joden die het Midden-Oosten nooit hebben verlaten.

Asjkenazische en Franse Joden gingen vooral naar Polen en Litouwen, waar zij warm werden onthaald. Zij vestigden zich in deze koninkrijken in uitgestrekte gebieden van het noordoosten tot het zuiden van Europa. Zij mochten echter niet in Rusland komen, dat in die tijd de oostgrens van de Joodse nederzettingen vormde.

Toen de christenen in Spanje en Portugal regeerden, werden de Sefardische Joden verdreven. Zij verspreidden zich over Europa, Noord-Afrika, het Midden-Oosten en uiteindelijk ook naar Zuid-Amerika. Velen van hen emigreerden naar het Ottomaanse Rijk, waar zij door de Ottomaanse autoriteiten werden verwelkomd en bloeiende gemeenschappen vestigden. Andere Joodse vluchtelingen uit Spanje gingen naar Noord-Afrika, vooral Marokko, dat een lange geschiedenis van Joodse vestiging kende. Sommigen gingen ook naar het Midden-Oosten, vooral naar de steden Aleppo en Safed in het huidige Syrië en Israël. In Amerika vestigden Joodse vluchtelingen uit Spanje zich in verschillende kolonies, waaronder Brazilië, Mexico en Peru.