Het besluit van een Saksische stad om in de toekomst geen nieuwe struikelstenen meer toe te staan ter nagedachtenis aan slachtoffers van het nationaalsocialisme heeft in Duitsland en Israël heftige reacties uitgelokt. De gemeenteraad van Heidenau, ten zuidoosten van Dresden, stemde donderdagavond voor een motie waarin wordt bepaald dat er in de openbare weg en op trottoirs geen nieuwe struikelsteen meer mag worden geplaatst. 13 raadsleden stemden voor, zes tegen en één raadslid onthield zich van stemming.
De motie was ingediend door gemeenteraadsleden van de AfD, de CDU en het burgerinitiatief Oberelbe. De initiatiefnemers spreken zich daarbij uitdrukkelijk niet uit tegen het herdenken van de slachtoffers van het nationaalsocialisme, maar tegen de huidige vorm van herdenking door middel van in trottoirs verzonken struikelstenen. In plaats daarvan moet bij voorkeur op de Nordfriedhof van Heidenau een centrale herdenkingsplaats worden aangelegd of uitgebreid.
Als motivering staat in het voorstel dat de in de grond verzonken gedenkstenen door voorbijgangers zouden worden betreden. Talrijke burgers, nabestaanden en herdenkingsinitiatieven zouden dit volgens de indieners niet passend vinden voor een waardige herdenking. Op een centrale herdenkingsplaats zou daarentegen moeten worden gewaarborgd dat het direct betreden van de herdenkingselementen uitgesloten is.
Het stadsbestuur zelf had zich tegen dit deel van het voorstel uitgesproken. Een centrale herdenkingsplaats op de Nordfriedhof zou weliswaar een ‘zelfstandige en waardige herdenkingsfunctie’ kunnen vervullen, zo stond in het officiële besluitvoorstel. Deze zou echter de herdenkingsplaatsen bij de vroegere woon- of werkplekken van de slachtoffers niet op gelijke wijze kunnen vervangen. Het stadsbestuur adviseerde daarom om per geval te blijven beslissen over het leggen van nieuwe Stolpersteine.
In Heidenau liggen tot nu toe struikelstenen op twee locaties. In 2021 werd een steen gelegd ter nagedachtenis aan de voormalige burgemeester Paul Gröger, in 2023 volgden struikelsteen voor de joodse koopmansfamilie Reiner. Vorig jaar was een aanvraag ingediend voor het leggen van zeven extra struikelstenen.
De Israëlische ambassadeur in Duitsland, Ron Prosor, reageerde bijzonder krachtig. ‘Ik schaam me’, verklaarde hij nadat het besluit bekend was geworden. Prosor wees erop dat er in Berlijn struikelstenen zijn die herinneren aan leden van zijn eigen familie – aan geassimileerde Duitse joden die Duitsland vanwege de nazi’s moesten verlaten.
Ich bin beschämt.
In Berlin erinnern Stolpersteine an Mitglieder meiner eigenen Familie. Stolze, assimilierte und erfolgreiche Deutsche, die wegen der Nazis ihr Land verlassen mussten.
Und im Deutschland des Jahres 2026 beschließt ein Stadtrat, keine neuen Stolpersteine mehr zuzulassen.
Jeder Mensch hat einen Namen. Eine Welt. Eine Geschichte. Genau diese Erinnerung versucht man hier auszulöschen. Wer die Opfer aus der Vergangenheit löscht, löscht die Vergangenheit selbst.
Deutschland braucht eine klare Brandmauer gegen Antisemitismus – von rechts, von links und aus islamistischen Kreisen. Ohne Ausnahme.
— Ambassador Ron Prosor (@Ron_Prosor) September 25, 2026
‘En in het Duitsland van 2026 besluit een gemeenteraad geen nieuwe Stolpersteine meer toe te staan’, schreef de ambassadeur. Ieder mens heeft een naam, een wereld en een verhaal. ‘Wie de slachtoffers uit het verleden uitwist, wist het verleden zelf uit.’ Duitsland heeft een duidelijke firewall nodig tegen antisemitisme ‘van rechts, van links en uit islamistische kringen’.
Er kwam ook kritiek vanuit de CDU zelf. De Duitse minister van Onderwijs Karin Prien noemde het besluit een ‘schandaal’. Struikelstenen in de openbare ruimte maken het vernietigde joodse leven zichtbaar en herinneren eraan dat joden, vóór hun vervolging en moord, vanzelfsprekend deel uitmaakten van het leven in Duitse steden en gemeenten. Wie dergelijke herdenkingsplaatsen naar begraafplaatsen verplaatst, maakt Joden ‘opnieuw onzichtbaar’, aldus Prien.
Ook Charlotte Knobloch, overlevende van de Holocaust en voorzitter van de Israëlitische Gemeente München en Opper-Beieren, had kritiek op het besluit. Herdenkingsplaatsen uit het stadsbeeld verwijderen is volgens haar ‘volstrekt de verkeerde weg’. Tegelijkertijd toonde zij zich geschokt door het feit dat vertegenwoordigers van de CDU het voorstel samen met de AfD hadden gesteund.
Het Internationaal Auschwitz-Comité had al vóór de stemming scherp tegen de motie geprotesteerd. De uitvoerend vicevoorzitter Christoph Heubner verklaarde dat struikelstenen een ‘dagelijkse boodschap’ zijn en eraan herinneren ‘wat in Duitsland nooit meer mag gebeuren’. Het comité had met name kritiek op de geplande verplaatsing van de herdenking uit het alledaagse stadsbeeld naar een begraafplaats.
De struikelstenen zijn bedacht door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. De kleine betonnen stenen met messingplaatjes worden doorgaans gelegd voor de laatste vrijwillig gekozen woon- of werkplaats van mensen die door het nationaalsocialistische regime werden vervolgd. De naam en levensgegevens moeten de slachtoffers hun individuele identiteit teruggeven en de herinnering zichtbaar maken op de plek waar zij ooit deel uitmaakten van het maatschappelijke leven. Inmiddels zijn er ruim 100.000 Stolpersteine gelegd in Duitsland en talrijke andere Europese landen.
Deze vorm van herdenking is echter niet overal onomstreden. Critici voeren al jaren aan dat het onwaardig is om de namen van de slachtoffers in de grond te verwerken en ze daarmee bloot te stellen aan vertrapping. Ook München staat geen Stolpersteine toe op openbaar terrein en kiest in plaats daarvan voor wandplaten en stèles. De Centrale Raad van Joden in Duitsland noemt struikelsteen daarentegen een ‘zeer goede en waardige manier van herdenken’, omdat ze mensen in het dagelijks leven direct confronteren met het lot van de vervolgden.
In Heidenau blijven de reeds aanwezige struikelstenen wel liggen. Het besluit heeft betrekking op toekomstige plaatsingen. Hoe de geplande centrale herdenkingsplek op de Nordfriedhof concreet vorm moet krijgen, is nog onduidelijk.
Danon: ‘Spoedvergaderingen’ VN-Veiligheidsraad zijn politiek instrument tegen Israël geworden
‘De joden in Berlijn lopen gevaar’
Het politieplan van Katz voor Judea en Samaria: een stap naar soevereiniteit – of politiek?
