Zijn we klaar voor de Messias?

De cyclus van Bijbellezingen eindigt deze week met het gedeelte ‘We sot haBracha’ en begint volgende week weer met het scheppingsverhaal.

Voor het Joodse volk, dat elke week het huidige gedeelte leest, eindigt het bijbelverhaal op trieste wijze met de dood van Mozes, de man die ons nu al vele maanden heeft begeleid. Het is verbazingwekkend dat ik nog steeds verdrietig word als ik de laatste verzen lees, hoewel ik ze bijna uit mijn hoofd ken.

Hoewel de Bijbel zeer efficiënt omgaat met zijn beschrijvingen, is hij er toch in geslaagd de lezer emotioneel aan Mozes te binden, zodat het afscheid van hem echt in het hart raakt:

“Zo stierf Mozes, de dienaar van de HEERE, daar in het land van Moab, overeenkomstig het woord van de HEERE. En Hij begroef hem in een dal in het land van Moab, tegenover Beth-Peor. En niemand weet waar zijn graf is, tot op deze dag. Mozes nu was honderdtwintig jaar oud toen hij stierf; zijn oog was niet dof geworden en zijn kracht was niet vervlogen. En de Israëlieten beweenden Mozes in de vlakten van Moab, dertig dagen lang; toen waren de dagen van het bewenen, van de rouw over Mozes, voorbij. Jozua nu, de zoon van Nun, was vol van de geest van wijsheid; want Mozes had zijn handen op hem gelegd. Daarom luisterden de Israëlieten nu naar hém, en zij deden zoals de HEERE Mozes geboden had.

En er is in Israël geen profeet meer opgestaan zoals Mozes, die de HEERE kende van aangezicht tot aangezicht, met al de tekenen en wonderen waarmee de HEERE hem gezonden had om die in het land Egypte te doen bij de farao, bij al zijn dienaren en bij heel zijn land; en met heel de sterke hand en met alle grote ontzagwekkende daden, die Mozes voor de ogen van heel Israël verrichtte.”

(Deuteronomium 34: 5-12)

Vertrouwen in mensen

De Bijbelse geschiedenis wordt gedragen door mensen, te beginnen met Adam, Noach, Abraham, Isaak, Jakob, Mozes, Jozua, de rechters, de koningen, de rabbijnen van de Talmoed en de ballingschap, Theodor Herzl, David Ben-Gurion en ten slotte Bibi Netanyahu.

In de loop van de tijd is ons vertrouwen in mensen echter afgenomen en vervangen door vertrouwen (of hoop) in processen zoals democratie, socialisme en instellingen zoals de VN of de EU. De geschiedenis heeft ons geleerd dat macht in handen van één persoon meestal leidt tot onderdrukking en leed, en daarom hebben we allerlei mechanismen ontwikkeld om deze concentratie van macht te voorkomen.

In de bijbelse verhalen zijn het echter individuele mensen die heersen, ook al wordt hun macht beperkt door de geboden. Maar ook de Messias is een persoon die de mensheid moet verlossen, en geen proces. Hoe kunnen we hem dan accepteren als we geen vertrouwen meer hebben in mensen?

Geen idee

Helaas heb ik geen antwoord op deze vraag, want ook ik behoor tot de sceptici van de mens. Ik vertrouw noch Bibi, noch Trump, noch onze religieuze leiders in Israël, ze hebben allemaal hun persoonlijke belangen, die niet altijd overeenkomen met het welzijn van het volk.

Maar ook voor processen en instellingen heb ik niet veel op met. De democratie lijkt tegenwoordig haar grenzen te bereiken en de internationale instellingen zouden uiterlijk sinds 7 oktober ontbonden moeten worden.

Mocht er dus een messiaanse figuur opduiken, dan zal ik het moeilijk vinden om hem te accepteren en te vertrouwen, zoals de Israëlieten (meestal) bij Mozes hebben gedaan.

Er is een grap in Israël die het probleem op nationaal niveau illustreert: als de Messias komt en een Asjkenazi is, zullen de Sefardim hem niet accepteren, als hij een Chassid is, zullen de Litvaks hem niet accepteren, enzovoort.

Wonderen en tekenen?

De Joodse traditie kent veel, deels tegenstrijdige, opvattingen over de komst van de Messias. Hij zal vrede brengen, maar eerst zal er een grote oorlog zijn. De wereld zal veranderen als hij komt, maar anderen zeggen dat er niets zal veranderen.

De Messias moet wonderen verrichten, de tempel herbouwen, de Joden uit ballingschap verzamelen, hun stamafkomst bewijzen en nog veel meer. Dit alles moet één persoon doen, net als Mozes.

Het is moeilijk voor te stellen dat één persoon dit allemaal kan doen. Het lijkt erop dat de Messias echt wonderen moet verrichten die niet als trucs kunnen worden afgedaan. Maar zal dat mij overtuigen?

We zullen zien.