(JNS) Gezien de blokkade van de Straat van Hormuz, de onverzettelijke houding van Iran in nucleaire kwesties en het gevaar van een escalatie aan het Hezbollah-front tot een groter grondconflict, is het begrijpelijk dat Amerikaanse politici en een groot deel van de media hun aandacht van de Gazastrook hebben afgewend. Vanuit het oogpunt van de nationale veiligheid van de VS lijkt Gaza relatief rustig.
Maar deze rust is bedrieglijk. Mijn analyse is gebaseerd op talrijke bezoeken en ontmoetingen in en rond de Gazastrook in de afgelopen 30 maanden, waaronder gesprekken met de militaire inlichtingendienst en met leden van brigades en divisies van de Israëlische strijdkrachten, deskundigen op het gebied van strategische defensie en veiligheid, politici en inwoners van naburige gemeenschappen.
Het is geen verrassing dat Hamas heeft geweigerd zijn wapens in te leveren. Sterker nog, sinds het begin van het staakt-het-vuren is de organisatie sterker geworden, heeft zij haar infrastructuur weer opgebouwd, haar strijdkrachten opnieuw georganiseerd en haar invloed op de bevolking vergroot. Zij controleert nu ongeveer 41 % van het grondgebied van Gaza en beheerst feitelijk het burgerleven.
Volgens de militaire inlichtingendienst blijft Hamas humanitaire en commerciële goederen die Gaza binnenkomen, verduisteren en verkopen, en gebruikt de opbrengsten om haar militaire capaciteiten te financieren. Elke vorm van voedselonzekerheid is dan ook een direct gevolg van de handelingen van Hamas, aangezien de hoeveelheid voedsel die Gaza binnenkomt volgens mijn bronnen de afgelopen twee jaar meer dan voldoende was.
De Amerikaanse president Donald Trump en de door hem mede opgerichte internationale coalitie staan voor een keuze: de realiteit van een onverzoenlijke Hamas onder ogen zien of deze verdoezelen.
Nickolay Mladenov, een sleutelfiguur in de Board of Peace, mag dan samen met andere functionarissen de recente reactie van Hamas op de ontwapening als vooruitgang presenteren, maar dit mag niet als een concessie worden geïnterpreteerd. De eis van Hamas dat Israël zich uit de Gazastrook moet terugtrekken voordat de ontwapening begint, is volstrekt onrealistisch. Ook het Civiel-Militair Coördinatiecentrum (CMCC) heeft een optimistische toon aangeslagen, de duurzaamheid van het staakt-het-vuren benadrukt en gewezen op een weg naar een apolitieke, technocratische regering die niet onder controle staat van Hamas, evenals op een Internationale Stabilisatiemacht (ISF) om de orde te handhaven.
Maar dit optimisme gaat voorbij aan bittere waarheden.
De recente Palestijnse verkiezingen vormen een waarschuwend precedent. Hoewel Hamas formeel was uitgesloten, heeft de organisatie aangetoond achter de schermen invloed te kunnen uitoefenen, kandidaten te kunnen screenen en de uitslag te kunnen beïnvloeden. Het is geen verrassing dat deze verkiezingen zo weinig kiezers hebben getrokken. Elke toekomstige ‘technocratische’ regering in de Gazastrook zou waarschijnlijk met dezelfde realiteit worden geconfronteerd: ofwel toegeven aan Hamas, ofwel het risico lopen op gewelddadige vergeldingsmaatregelen.
De voorgestelde ISF-troepenmacht roept soortgelijke zorgen op. Aangezien Hamas niet bereid is haar wapens in te leveren, zou de ISF minder als een stabiliserende kracht kunnen dienen, maar eerder als een belemmering voor Israëlische militaire acties – in feite als een menselijk schild. Ze zou waarschijnlijk fungeren als een buffer tussen de IDF en Hamas-strijders en Hamas versterken in plaats van haar ontbinding te vergemakkelijken.
Ondertussen schetsen de omstandigheden ter plaatse een ontnuchterender beeld.
Volgens mijn recente gesprek met een luitenant-kolonel van de militaire inlichtingendiensten worden er in de door Israël gecontroleerde gebieden in het oosten van de Gazastrook, de zogenaamde Groene Zone, nog steeds dagelijks uitgebreide tunnelnetwerken ontdekt. Het gaat hierbij niet om provisorische doorgangen, maar om uitgekiende, diep ingegraven systemen. Het opsporen en ontmantelen ervan is een moeizaam proces: er moet enorm veel puin boven de grond worden weggehaald, tunnels moeten worden blootgelegd en vervolgens volledig worden afgebroken om heropbouw te voorkomen. Militaire functionarissen schatten dat deze inspanningen maanden, zo niet jaren kunnen duren. Veel van deze ondergrondse constructies zijn gebouwd voor langdurig gebruik, wat de ontmanteling ervan bijzonder moeilijk maakt.
In de door Hamas gecontroleerde gebieden (de “rode zone”, die ongeveer 41 % van de westelijke Gazastrook beslaat), waaronder Gaza-stad en Khan Yunis, is de situatie nog gevaarlijker en complexer. De tunnelnetwerken zijn grotendeels intact; beschadigde delen zijn tijdens het staakt-het-vuren vaak weer opgebouwd. Deze systemen strekken zich vaak in meerdere lagen uit onder dichtbevolkte stedelijke gebieden en worden effectief afgeschermd door een burgerbevolking van ongeveer 2 miljoen mensen in de Gazastrook.
Mocht Israël uiteindelijk besluiten Hamas militair te vernietigen – aangezien de organisatie zich niet vrijwillig zal ontwapenen –, dan zal het vrijwel zeker langdurige steun van de VS nodig hebben gedurende de lange periode die nodig is om deze missie te volbrengen. Het politieke en mediaklimaat in de Verenigde Staten bemoeilijkt deze afweging echter. De onvermijdelijke beelden van verwoesting en menselijk leed zullen, ongeacht de context, opnieuw de berichtgeving domineren en verhalen versterken die Israël als agressor afschilderen.
Tegelijkertijd zouden veranderende politieke dynamieken in Washington het optreden van Israël verder kunnen beperken. Steeds meer stemmen binnen de Democratische Partij roepen op tot beperkingen van de militaire hulp aan Israël, zelfs bij puur defensieve systemen. Mocht deze groep aan invloed winnen – wat met name in het Congres aannemelijk is – dan zullen de druk op en de controle over Israël toenemen, vooral als de conflicten aan het Libanese en Iraanse front voortduren.
Voor Trump zou ook het streven naar zichtbare successen op het gebied van buitenlands beleid de besluitvorming kunnen beïnvloeden. De belangen van de VS en Israël lopen niet altijd volledig synchroon. Gaza en Libanon zouden directere kansen kunnen bieden voor kortetermijnsuccessen, vooral als de confrontatie met Iran in een tijdelijke patstelling vastloopt. Als gevolg daarvan zou Washington Israël kunnen aansporen om zowel in het noorden als in het zuiden wapenstilstanden te handhaven en maatregelen te vermijden die diplomatieke initiatieven zouden kunnen doen mislukken, wat de Israëlische operaties tegen Hamas en Hezbollah verder zou beperken.
Dit creëert een strategisch dilemma voor Israël en zijn Amerikaanse partner.
Hoewel de dreiging vanuit de Gazastrook reëel is en toeneemt, moet de bredere confrontatie met Iran prioriteit blijven houden. Een escalatie in de Gazastrook brengt het risico met zich mee dat de aandacht, middelen en politiek kapitaal op een cruciaal moment van Teheran worden afgeleid. Aanhoudende verstoringen van de wereldwijde energiestromen via de Straat van Hormuz zullen de aandacht van de president opeisen, en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu zal waarschijnlijk slechts beperkte manoeuvreerruimte hebben.
In dit verband zou terughoudendheid in Gaza strategisch noodzakelijk kunnen zijn, ook al is dit operationeel frustrerend. Hoe langer Hamas zich verschanst, hoe onwaarschijnlijker het wordt dat de Vredesraad en de daaraan verbonden mechanismen uiteindelijk succes zullen boeken bij de ontwapening ervan. Alleen de IDF is bereid en in staat om Hamas te ontwapenen. Het Israëlische leiderschap moet daarom mogelijk maatregelen in Gaza uitstellen om de focus te richten op Iran, het belangrijkere front.
De uitdaging bestaat er niet in te kiezen tussen bedreigingen, maar ze op een verstandige manier te prioriteren.
Danon laat raketalarm afgaan voor Veiligheidsraad: “U heeft 15 seconden“
Israël benoemt eerste ambassadeur voor christelijke wereld
Wat is onafhankelijkheid?
