Iran is in paniek omdat zijn “meesterwerk”, Hezbollah, is ingestort. Als Hassan Nasrallah niet was gedood, zou hij uit zijn ambt zijn gezet, volgens hooggeplaatste Iraanse functionarissen. De soennieten winnen aan kracht en verzetten zich tegen de sjiitische as. Iran staat onder druk omdat de Syrische regio wordt bedreigd.
Rusland en de VS herwinnen hun dominantie in de regio, wat wijst op een mogelijke omkering van eerdere ontwikkelingen. Tegelijkertijd is er een zeer dramatische ontwikkeling waar te nemen in Syrië: Zelfs in de ergste dagen van de burgeroorlog was de situatie van de Syrische president Bashar al-Assad niet zo precair als nu.
De rebellen putten kracht uit de nederlaag van de sjiitische as in Libanon tegen Israël en veroveren steeds meer gebieden in Syrië. Zelfs de belangrijke stad Hama is in hun handen gevallen, waar ze gevangenen uit gevangenissen bevrijden. Het Syrische leger stort in.
Assad is wanhopig op zoek naar steun van Iran, maar Iran houdt zich in – zowel uit angst voor escalatie als vanwege de interventie van Israël: Israël heeft al twee keer Iraanse vliegtuigen onderschept die Syrië zouden bereiken, de laatste keer was gisteren. Ook Rusland weigert Assad dringend noodzakelijke hulp te bieden.
Gezien de toenemende druk rijst de vraag: Zou Assad de sjiitische as de rug kunnen toekeren? Welke concrete stappen zouden Israël, Rusland en de VS nodig hebben om hem tot zo’n ommekeer te bewegen?
De impact van Israëls successen tegen Hezbollah en Iran is immens. De recente ontwikkelingen in de Syrische burgeroorlog, in het bijzonder de snelle opmars van de rebellen, plaatsen Israël voor een reeks complexe strategische dilemma’s. Enerzijds is er de verslechtering van de situatie in Syrië. Aan de ene kant brengt de verslechtering van de situatie in het noordelijke buurland aanzienlijke veiligheidsrisico’s met zich mee; aan de andere kant biedt het unieke mogelijkheden om het regionale machtsevenwicht te beïnvloeden.
Israël wordt geconfronteerd met drie grote gevaren:
- Geavanceerde wapens in vijandelijke handen: De mogelijkheid dat raketten, raketsystemen of zelfs chemische wapens in handen vallen van jihadistische strijdkrachten vormt een onmiddellijke bedreiging voor de veiligheid van Israël. Het al-Safira gebied ten zuidoosten van Aleppo, een centrum voor de productie van raketten en geavanceerde wapensystemen met Iraanse steun, is het doelwit van de rebellen. Volgens buitenlandse rapporten opereert Israël militair in dit gebied om het mogelijke gebruik van dergelijke wapens tegen zichzelf te voorkomen.
- Iraanse aanwezigheid in Syrië: De toenemende zwakte van het Assad-regime vergroot zijn afhankelijkheid van Iraanse steun en sjiitische milities, waaronder de door de Revolutionaire Garde gesteunde Fatemiyoun-brigade. Deze strijders zouden zich aan de noordgrens van Israël kunnen vestigen en Syrië kunnen gebruiken als uitvalsbasis voor raketaanvallen of grondoffensieven.
- Ineenstorting van het Assad-regime: Een volledige ineenstorting van het Assad-regime zou Syrië kunnen veranderen in een mislukte staat zoals Jemen of Libië, met soennitische en sjiitische jihadistische strijdkrachten die elkaar bestrijden. Dit scenario zou een directe bedreiging vormen voor de gemeenschappen op de Golanhoogten en in de Galilea, waardoor Israël zijn toevlucht zou moeten nemen tot fysieke bescherming en preventieve aanvallen.
Tegen deze achtergrond heeft premier Benjamin Netanyahu een spoedvergadering van het veiligheidskabinet bijeengeroepen.
Turkije als drijvende kracht achter aanvallen van rebellen
Turkije is de drijvende kracht achter de offensieven van de rebellen. President Recep Tayyip Erdoğan gebruikt de soennitische rebellen op twee fronten om de strategische belangen van zijn land te bevorderen. Enerzijds probeert hij de door Koerden gestichte autonome regio in het noordoosten van Syrië, die hij als een directe bedreiging voor de territoriale integriteit van Turkije ziet, te verpletteren. Ten tweede gebruikt hij jihadistische rebellen om Assad onder druk te zetten zodat hij instemt met de instelling van een Turkse veiligheidszone in Syrië en de repatriëring van Syrische vluchtelingen naar Turkije.
Kans en risico
De huidige situatie biedt Israël kansen om druk uit te oefenen op Assad. Als Assad Israël als de grootste bedreiging ziet, zou hij kunnen terugdeinzen voor intensievere samenwerking met Iran en Hezbollah. Een scenario waarin de rebellen de controle over heel Syrië krijgen of het land uiteenvalt, houdt echter ook aanzienlijke risico’s in voor Israël en Turkije.
Net als Israël is Turkije niet geïnteresseerd in een volledige ineenstorting van het regime. Voor Erdoğan kan verdere chaos aan de Turks-Syrische grens een directe bedreiging vormen voor de stabiliteit van Turkije.
Wat gebeurt er daarna?
De nieuwe realiteit in Syrië dwingt Israël om te balanceren tussen gerichte preventieve actie en voorbereiding op bredere scenario’s. De huidige reactie van Israël omvat preventieve aanvallen en samenwerking met internationale actoren. Maar de grote vraag blijft: Wordt de ineenstorting van Syrië een grotere bedreiging of een kans om het regionale machtsevenwicht te herschikken?
Israël zal, net als Turkije, blijven handelen met een duidelijke visie: Een Syrië na Assad, mocht het zover komen, zal er heel anders uitzien, maar niet noodzakelijk stabieler of veiliger.
Itamar Eichner is een vooraanstaand journalist en commentator in de Israëlische media.
Israëli’s willen weg, Joden uit de diaspora willen juist naar Israël
“Wie beschermt de minderheden?” – video
Trump overweegt opties tegen Iran, terwijl het dodental in de duizenden loopt
