Waarom zou je eigenlijk iemand de andere wang toekeren?

Deel 5 van onze nieuwe serie die je meeneemt door de “Wereld van de Bijbel” om de setting en de lessen van de Schrift beter te begrijpen.

Door David Lazarus | | Onderwerpen: Wereld van de Bijbel
Wie bij zijn volle verstand zou de andere wang toekeren? Foto: Oren Nahshon / Flash90

De Bergrede van Jezus had alles te maken met het feit dat Jezus duidelijk wilde maken dat Hij geen nieuwe godsdienst stichtte. Dit werd ook duidelijk voor de aanwezige toeschouwers: vissers met hun gezinnen en dorpelingen uit de omliggende kustgemeenten.

“Denk niet dat Ik gekomen ben om de Wet of de Profeten af te schaffen; Ik ben niet gekomen om die af te schaffen, maar te vervullen. Want, voorwaar, Ik zeg u: Totdat de hemel en de aarde voorbijgaan, zal er niet één jota of één tittel van de Wet voorbijgaan, totdat het alles geschied is.” (Mattheüs 5:17-18)

De “jota” is de Hebreeuwse jod, de kleinste letter in het Hebreeuwse alfabet. De tittel is een klein kroontje op de jod. In het Griekse NT is het een jota, de kleinste Griekse letter. Als er ooit een manier was om de absolute, permanente betekenis van elk woord in de Hebreeuwse Bijbel te bewijzen, dan heeft Jezus die gevonden.

De prediking van de Messias mag dan volledig gebaseerd zijn op de Joodse geschriften, toch roept het een aantal ernstige vragen op.

“U hebt gehoord dat er gezegd is: Oog voor oog en tand voor tand. Ik zeg u echter dat u geen weerstand moet bieden aan de boze; maar wie u op de rechterwang slaat, keer hem ook de andere toe;” (Mattheüs 5:38-39)

Dit is een van de meest geciteerde verzen van Jezus in het moderne Israël. Ik heb vele gesprekken gevoerd met rabbijnen en rabbijnstudenten die mij graag vertellen dat deze leer van Jezus zinloos is in het licht van de Holocaust en Israëls dagelijkse strijd met terreur. Dit klinkt als een pacifistische oproep tot persoonlijke vrede voor mensen die op zoek zijn naar een Gandhi-achtige meditatie, in plaats van de God van Israël en de Heer der heerscharen.

Veel christenen interpreteren deze leer te naïef in de overtuiging dat alles wel goed zal komen en dat het niet nodig is het kwaad te weerstaan. “Het zal weggaan als het wordt genegeerd”. De mens is verdoemd en we zullen uiteindelijk allemaal vernietigd worden, dus waarom zouden we ons ertegen verzetten. Het is de moeite niet waard.

Laten we dit tot op de bodem uitzoeken. Wat probeerde Jezus te zeggen tegen deze ruwe Joodse vissers en kooplieden bij de zee?

Jezus stichtte geen nieuwe godsdienst, noch deed hij een beroep op een progressieve opvatting van pacifisme. (Foto: Courtesy of www.lumoproject.com)

Wanneer Jezus zegt: “U hebt gehoord dat er gezegd is: Oog voor oog en tand voor tand”, doelt hij op de manier waarop de mensen de lex talionis misbruikten om wraak te nemen op hun vijanden. Het is bedoeld om gerechtigheid te verschaffen, geen vergelding. Als iemand je ezel steelt, krijg je je ezel terug, maar dat is alles. Je mag de dief dan niet op zijn neus slaan en hem zijn ezel afnemen. Het gaat er niet om anderen de ogen of tanden uit te steken, maar alleen om vergelding.

Jezus geeft dan drie voorbeelden om te illustreren wat het betekent om “zelfs je vijanden lief te hebben”, degenen die oneerlijk van je geprofiteerd hebben. Elk verhaal heeft betrekking op de Romeinse onderdrukking van de Joden. Jezus weet uit de eerste hand wat het betekent om geslagen en uitgebuit te worden door de Romeinse bezetters, net als zijn taaie vissers discipelen.

Het eerste voorbeeld beschrijft een Romein die je op je wang slaat. Waarom zou je hem dan de andere ook aan toekeren? Stel je even voor dat je iemand op de rechterwang wilt slaan, zoals Jezus zegt. Ga je gang en probeer het, voorzichtig. U zult zien dat om iemand op zijn rechterwang te slaan, u met uw linkerhand zou moeten slaan, wat niet gemakkelijk is voor een rechtshandige. Jezus vertelt hoe Romeinse soldaten Joden vernederden door hen met de rug van hun rechterhand op de rechterwang te slaan. Tot zover alles goed.

De Dode Zee-rollen bevatten resten van het Boek Leviticus, dat Israël leert “oog om oog” te eisen. Jezus probeerde de ware betekenis hiervan aan zijn volgelingen uit te leggen, maar velen interpreteerden zijn woorden verkeerd. (Foto: Shai Halevi / Israël Antiquities Authority)

Op basis van “de andere wang toekeren”, moest de Jood de soldaat aankijken, hem in de ogen kijken en zeggen: “Wil je me slaan? Mij vernederen? Hier is mijn linkerwang. Sla me als een man, ik ben een man, niet je hond!”

Jezus zegt tegen deze ruwe vissers uit Galilea dat zij zich moeten verzetten tegen het kwaad, niet met woede en wraak, want dat helpt niet. Maar verzetten op een manier die het kwaad ontmaskert voor wat het is: arrogante onverdraagzaamheid van een onderdrukker die meent het recht te hebben om iedereen die hij zwakker acht te vernederen.

Voor alle duidelijkheid, Jezus heeft het niet over wat je moet doen als iemand je gewelddadig aanvalt of probeert jou of iemand die je liefhebt te doden. In dat geval heb je het volste recht en de verantwoordelijkheid om jezelf te beschermen en te verdedigen.

Zijn volgende voorbeeld gaat over situaties waarin rijke Romeinen misbruik maakten van verarmde Joden.

“en als iemand u voor het gerecht wil dagen en uw onderkleding nemen, geef hem dan ook het bovenkleed;” Mattheüs 5:40

Rijke landeigenaren daagden arme Joden voor een Romeins gerechtshof waar zij de arme die zijn huur of schulden niet kon betalen, letterlijk het hemd van het lijf konden scheuren.

Joden en Grieken uit de eerste eeuw droegen gewoonlijk twee kledingstukken: een binnenste “tuniek” (Grieks khton), identiek aan het Hebreeuwse kuttoneth, een hemd of onderkleed dat het dichtst om het lichaam wordt gedragen. En daarover een himaton (vertaald “mantel”), een mantel die over de tuniek werd getrokken. Indien nodig kon de himaton als enig kledingstuk dienen, zo werd hij vaak gedragen door filosofen en religieuze figuren.

Voorbeelden van Romeinse tunieken zoals te zien op bewaard gebleven standbeelden in Caesarea. (Foto: Shutterstock)

Denk aan de rechters en de gezichten van de mensen in de rechtszaal als deze arme Jood zegt: “Wil je mijn jas? Ok, hier, neem mijn vest ook,” en hij staat daar naakt voor hen. Wat een geweldige manier om de slechtheid bloot te leggen van de rijken die meedogenloos de laatste kruimels van een arme afpakken.

Een soortgelijke Talmoedische instructie zegt: “Als je buurman je een ezel noemt, doe jezelf dan een zadel om.

De derde illustratie van wat het betekent om je vijand lief te hebben is misschien wel de moeilijkste van allemaal. Jezus zei:

“en wie u zal dwingen één mijl te gaan, ga er twee met hem.” (Mattheüs 5:41)

Dit bekende voorbeeld is afkomstig van de manier waarop Romeinse soldaten Joden dwongen hun uitrusting naar de dichtstbijzijnde Romeinse “mijl” te dragen. Deze keer verraadt de Romeinse “mijl” de Romeinse context.

Maar waarom zou een Jood vijandige Romeinse militaire uitrusting een extra mijl dragen? Is dit niet het steunen van de onderdrukkers en bezetters boven wat zij vragen? Ik geef toe dat dit moeilijk te begrijpen is.

Misschien was in deze situatie, geconfronteerd met een gewapende Romeinse soldaat, de enige redelijke, geweldloze reactie van een onderdrukte en vernederde Jood (en wat voor een vernedering om de wapens van zijn vijanden voor hen te dragen!) Hier is een stap naar het herstel van de eigen waardigheid van de onderdrukten het opstaan tegen de soldaten en hun je menselijkheid tonen. Het principe is hetzelfde als in de eerste twee illustraties, behalve dat hier de gezichtssparende actie de militaire voordelen van de vijanden van het Joodse volk lijkt te ondersteunen.

In zekere zin doet het me denken aan de burgerrechtenbeweging in de jaren ’60. Toen weigerden zwarte mensen zich over te geven en ineen te krimpen onder de klappen, maar bleven opstaan totdat het bewustzijn van de onderdrukkers en het bewustzijn van de natie als geheel een verandering afdwong. Ik geef toe dat ik alleen maar kan hopen dat ik nooit in de positie kom dat ik zo moet lijden om “mijn vijand lief te hebben”.

Mijn favoriete voorbeeld is de Deense koning die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn leven riskeerde door een gele davidster op zijn borst te dragen. Op deze manier wilde hij het kwaad van de nazi’s aan de kaak stellen.

Maar natuurlijk is Jezus zelf het beste voorbeeld. Stoorde het hem dat de Romeinen de Joden misbruikten met slavernij, prostitutie, corruptie en terreur? Stoorde het hem dat zijn eigen Joodse leiders corrupt waren en de armen onderdrukten? Hij liet zich niet corrumperen door het systeem, noch gebruikte hij het kromme systeem om het te bestrijden. Integendeel, hij ontmoette zijn vijanden met moedige, bewuste, opofferende liefde. Met zuiverheid gericht op corruptie.

Hij leerde het kwaad niet te beantwoorden met wraak, maar ook niet met angst. Om een gelegenheid te vinden om het kwaad te ontmaskeren en te voorkomen. Niet om te kwetsen omdat we gekwetst zijn, noch om te vernederen of wraak te nemen. Maar reageren met creatieve middelen betekent het kwaad ontmaskeren, vijanden uitdagen en de heilige waarde van het leven aantonen.

Denk eraan, jullie zijn het licht van de wereld, dat heeft hij ons al in deel 4 gezegd.

Israel Today nieuwbrief

Dagelijks nieuws

Gratis in uw mailbox

Israel Heute Newsletter

Tägliche Nachrichten

FREI in Ihrer Inbox