De Europese Onderzoeksraad (ERC) heeft professor Mladen Popović van de Rijksuniversiteit Groningen een ‘Advanced Grant’ ter waarde van 2,5 miljoen euro toegekend voor een vijfjarig internationaal onderzoeksproject dat zich zal richten op een van de meest fundamentele vragen in het onderzoek naar de Dode Zeerollen: Waar werden de rollen vervaardigd en gekopieerd, en wat kunnen hun oorsprongen ons vertellen over onderwijscentra, de cultuur van de schriftgeleerden en de kennisoverdracht in het antieke Judea?
Het project ‘Tracing Scribes and Scrolls’ brengt onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen, de Israëlische Oudheidkundige Dienst en toonaangevende laboratoria en onderzoeksinstellingen uit heel Europa samen. Door de combinatie van de modernste chemische analysemethoden, kunstmatige intelligentie, paleografie en codicologie heeft het onderzoek tot doel de geografische en culturele contexten te reconstrueren waarin de rollen zijn ontstaan.
De Dode Zeerollen, die onder het beheer staan van de Israëlische Oudheidkundige Dienst in Jeruzalem, behoren tot de belangrijkste archeologische vondsten van de 20e eeuw. Ze omvatten de vroegst bekende handschriften van vele boeken uit de Hebreeuwse Bijbel, evenals een opmerkelijke verzameling joodse literaire werken uit de late periode van de Tweede Tempel. Ondanks decennia van onderzoek zijn de exacte locaties waar veel van de rollen werden vervaardigd, bewerkt en gekopieerd nog steeds onbekend.
Zijn ten minste enkele van de rollen in Qumran geschreven door een daar afgezonderd levende joodse gemeenschap? Zijn andere rollen aangevoerd vanuit andere centra van de schriftgeleerden in Judea, misschien uit Jeruzalem, en in tijden van gevaar in de grotten verborgen? Of dienden de grotten ook als bibliotheek of als een soort antieke genizah? Deze vragen staan centraal in het nieuwe project.
Professor Popović, een van ’s werelds toonaangevende experts op het gebied van de Dode Zeerollen, zal de komende vijf jaar leiding geven aan een multidisciplinair team van historici, archeologen, materiaalkundigen, chemici en specialisten op het gebied van kunstmatige intelligentie. ERC Advanced Grants behoren tot de meest prestigieuze onderzoeksprijzen van Europa en ondersteunen internationaal erkende onderzoekers bij het uitvoeren van ambitieus en zeer effectief wetenschappelijk onderzoek.
In nauwe samenwerking met de Israëlische Oudheidkundige Dienst zal het team ongeveer 250 monsters uit de collectie Dode Zeerollen van de dienst analyseren, waaronder perkament, papyrus en inkt. Voor het eerst worden papyri uit Egypte samen met papyri uit Qumran en andere vindplaatsen in de Judea-woestijn onderzocht, waardoor de onderzoekers hun chemische kenmerken rechtstreeks kunnen vergelijken. Deze analyses moeten helpen om de „vingerafdrukken“ van de rollen te identificeren, de herkomst van de grondstoffen te achterhalen, productieprocessen vast te stellen en verbanden tussen verschillende centra van schrijversactiviteit aan het licht te brengen.
De chemische gegevens worden verwerkt met behulp van geavanceerde kunstmatige-intelligentietools, die in staat zijn om complexe patronen te identificeren die met conventionele analyses moeilijk te herkennen zijn. Deze resultaten worden vervolgens gekoppeld aan paleografisch onderzoek van het handschrift, codicologische analyses van de fysieke opbouw van de rollen – inclusief de voorbereiding van de vellen, de kolomindeling, de marges en de bindtechnieken – en aan taalkundig en literair bewijsmateriaal.
Samen zullen deze elkaar aanvullende benaderingen de onderzoekers in staat stellen een ongeëvenaard model te ontwikkelen voor het in kaart brengen van de meer dan 25.000 fragmenten van de Dode Zeerollen die door de Israëlische Oudheidkundige Dienst worden bewaard. Het project heeft tot doel afzonderlijke manuscripten en schrijvers in hun geografische en chronologische context te plaatsen en tegelijkertijd centra van schrijven, leren, literaire productie en kennisoverdracht in het antieke Judea – en mogelijk daarbuiten – te identificeren.
Volgens professor Mladen Popović van de Rijksuniversiteit Groningen, de projectleider:
‘Dit is het grootste onderzoeksproject tot nu toe waarbij kunstmatige intelligentie wordt ingezet om de culturele context van de Dode Zeerollen te onderzoeken. Deze manuscripten bieden een uitzonderlijk inzicht in de geestelijke wereld van het antieke Judea. Door geavanceerde laboratoriumanalyses te combineren met onderzoek naar antieke handschriften en de opmerkelijke vooruitgang op het gebied van kunstmatige intelligentie van de afgelopen jaren, zijn we nu in staat om vragen te beantwoorden die voorheen buiten ons bereik lagen: wie heeft deze handschriften gekopieerd, waar zijn ze vervaardigd, hoe werd kennis verspreid en welke rol speelden deze teksten in de samenleving van hun tijd?’
Antisemitische haatmisdrijven in Spanje gestegen met 86 %
Het wonder van Pinksteren
Productenboycot van Nederland betreft slechts klein deel van handel met Israël
