LedenDe Bijbel als kaart van de ziel: ‘Maar jij zult over hem heersen’

Is de mens overgeleverd aan zijn eigen aard? Of kan hij zelf voor het goede kiezen, zelfs als het kwaad al op de loer ligt? Deze vraag houdt de mensheid al sinds Kaïn en Abel bezig. Gods antwoord aan Kaïn bestaat uit één enkel, krachtig woord: תמשול – Timschol. Je mag heersen. Niet over de ander, maar over datgene in jezelf dat naar heerschappij verlangt.

Toen ik zestien jaar oud was, las ik John Steinbecks Jenseits von Eden, een roman die voortbouwt op het bijbelverhaal van Kaïn en Abel. Eén gedachte daaruit bleef me jarenlang bij en kwelde me: de mogelijkheid dat een mens zonder geweten wordt geboren en in staat is tot wrede daden, zonder de pijn te voelen die hij anderen aandoet. Zo begreep ik destijds het personage Cathy, en ik kon me maar moeilijk verzoenen met deze voorstelling. Het leek me bijna een rechtvaardiging van haar daden: ze was nu eenmaal zo geboren, dus kon men ook niets anders van haar verwachten.