Schoonheid uit as

Nieuw onderzoek heeft licht geworpen op een reeks opzienbarende heldendaden tijdens de donkere dagen van de Holocaust. Dankzij de nauwgezette inspanningen van de Australische auteur Kelvin Crombie weten we nu veel meer over het Joodse lijden, met name in Nederland tijdens de bezetting door de nazi’s. En we maken ook kennis met het weinig bekende verhaal over hoe Joodse volgelingen van Jezus werden behandeld. Velen overleefden, maar anderen deelden het lot van hun mede-Joden, ondanks speciale vrijstellingen die aanvankelijk aan zogenaamde ‘niet-Arische (Joodse) christenen’ werden verleend.

Niet-Joodse christenen, van wie Corrie ten Boom en haar familie het bekendst zijn, werden ook naar concentratiekampen gestuurd vanwege de ‘misdaad’ Joden te verbergen. Meer dan 100.000 Nederlandse Joden werden door de nazi’s vermoord, waaronder de tiener Anne Frank. Ze is beroemd om haar bestseller, haar twee jaar durende dagboek over de terreur van de ‘opsluiting’.

Van de 29.000 mensen die door het Holocaust Museum in Jeruzalem zijn erkend als “Rechtvaardigen onder de niet-Joden” voor hun hulp aan Joden, kwam het op één na grootste aantal (5.910) uit Nederland.

In tegenstelling tot andere delen van Europa hadden de Joodse christenen daar een relatief hoog overlevingspercentage, dankzij enkele wonderbaarlijke ingrepen en de diverse vrijstellingen die ook golden voor mensen in gemengde huwelijken. Maar er waren er velen, zoals Johannes Rottenberg, die met hun mede-Joden in de kampen zijn omgekomen.

Crombie heeft veel nieuw materiaal ontdekt door zijn voortdurende onderzoek naar wat er gebeurde met Joodse christenen (tegenwoordig bekend als Messias belijdende Joden) tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Nadat hij zich in zijn boek ‘Bazyli en Anna Jocz‘ op Polen had gericht, richtte hij dit keer zijn aandacht op Nederland. Het land waarin zijn vrouw Lexie is geboren, wier grootvader en zijn broer een sleutelrol speelden in het verzet tegen de nazi’s.

A.A.L. Rutgers, Lexie’s grootvader, overleefde de oorlog om zijn plaats als lid van de Staatsraad weer in te nemen, maar zijn broer Victor Henri moest het met zijn leven bekopen. Hij stierf in de gevangenis van Bochum in Duitsland en werd later onderscheiden met het Verzetskruis 1940-1945 voor dapperheid tijdens de Duitse bezetting.

Johannes Rottenberg

Een centraal punt in de hulpverlening aan de Joden was het centrum Elim (eerst in Rotterdam en later in Den Haag), dat oorspronkelijk was opgezet onder toezicht van CMJ (een evangelische bediening onder het Joodse Volk). Het diende als een oase voor vluchtelingen die ontsnapten aan de pogroms in Rusland rond de eeuwwisseling van de twintigste eeuw. Bijna 150.000 Joodse mensen passeerden het centrum gedurende de eerste zes jaar, waarbij tienduizenden klaarblijkelijk aan Jezus werden voorgesteld.

Rottenberg was voorganger in de vooroorlogse jaren, nadat hij Jezus had ontdekt als zijn Messias nadat geheime nachtelijke bezoeken aan een missionaris van de CMJ hem een “onbedwingbaar verlangen” hadden bezorgd om meer te weten te komen over het Nieuwe Testament. Hij was zelfs bereid om handenarbeid te verrichten in een sigarettenfabriek om in zijn behoeften te voorzien, verklaarde hij: “Ik deed het met onuitsprekelijk genoegen omdat het mij de gelegenheid gaf de waarheid ongestoord te onderzoeken.”

Hij was er uiteindelijk “van overtuigd dat Jezus inderdaad de beloofde Messias van de Schriften was,” zoals zijn zoon David optekende. Hoewel afgesneden van zijn familie, hielpen Rottenberg en anderen bij het leggen van de fundamenten van de moderne Messiaanse beweging.

Bij een gelegenheid, te midden van de verwoestende wreedheid van de nazi’s, moedigde hij zijn mede-Joden aan: “God heeft zijn volk niet verlaten. Het Nieuwe Testament zegt dat er een tijd zal komen waarin ‘heel Israël zal worden gered’. God heeft een toekomst voor het Joodse volk.”

Rottenberg werd uiteindelijk vermoord in Mauthausen in Oostenrijk, maar niet voordat hij in het kamp twee Joden voor Christus had gewonnen.

Te midden van alle haat bleef een van deze Joodse christenen koppig geloven “dat de aarde alleen weer bewoonbaarder zal worden door de liefde die de Jood Paulus beschreef aan de burgers van Korinthe in het dertiende hoofdstuk van zijn eerste brief aan hen.”

Deze gelovigen doorstonden verschrikkelijke stress toen zij in gevangenissen wachtten op wat een onvermijdelijk transport naar vernietigingskampen leek, terwijl zij hun vertrouwen volledig op Christus stelden, in het besef dat zij in Hem uiteindelijk alles hadden.

Overlevenden

Onder de overlevenden was Elly Rodrigues, die door een onderwijzeres in een “safe house” werd ondergebracht. Toen Elly’s vader vroeg waarom zij haar leven zou wagen voor een 12-jarig Joods meisje, antwoordde de onderwijzeres: “Meneer Rodrigues, ik ben een christen. Toen Jezus op aarde was, zei hij dat wat wij deden voor zelfs de minste onder ons, hetzelfde was als het voor hem doen. En omdat Elly Joods is en Jezus een Jood was, wel, dat maakt dat ik haar nog meer wil helpen.” Toen Gestapo-agenten tijdens een treinreis vroegen om haar documenten te controleren, bad Elly dat, als Jezus echt was, hij haar zou beschermen. Haar gebed werd verhoord.

Ernest Cassutto, wiens memoires zijn opgetekend in ‘De laatste Jood van Rotterdam‘, ontsnapte op wonderbaarlijke wijze aan deportatie nadat de gele ster op een of andere manier was verwijderd van zijn celdeur in de gevangenis van bewaring.

Na de Duitse overgave, liep Ernest naar een nabijgelegen dorp en werd herenigd met zijn ouders en broer. Zij allen hadden de oorlog overleefd en waren er ook toe gekomen Jezus als Messias te erkennen.

Arthur Goldschmidt, die in Theresienstadt gevangen zat, concludeerde dat “het een leven zonder doel was, tenzij men [Degene] kende [die zei]: “En zie, Ik ben met u al de dagen, tot de voleinding van de wereld”. Toen hij daar voor het eerst gedeporteerd werd, zag hij het als zijn missie om Gods woord te verkondigen, en zijn gemeente groeide wekelijks.

Van de 1,1 miljoen Joden die in Auschwitz werden vergast en gecremeerd, waren ten minste 252 Joodse christenen uit Nederland.

Crombie concludeerde ook dat verschillende Joodse mensen tijdens hun onderduik aan Jezus waren voorgesteld – nog een teken dat, in de woorden van Jesaja (61:3), schoonheid inderdaad was voortgekomen uit de as van de Holocaust.

‘Jewish Christians in the Netherlands during the Holocaust’ is gepubliceerd door Heritage Resources Pty Ltd, Western Australia, en verkrijgbaar via www.cmj.org.uk