Gods wil en de Russische invasie in Oekraïne

U kunt rabbijn Eisen ontmoeten voor een live Zoomgesprek over de huidige oorlog en de Bijbel. Zondag 13 maart om 18:00 uur Nederlandse tijd. De meeting is in het Engels zonder vertaling. Iedereen is welkom! Schrijf u hier gratis in.

Hoe ziet u deze oorlog in het licht van de Bijbel?

De oorlog die nu uitbreekt tussen Rusland en Oekraïne heeft alles te maken met Gods soevereiniteit, ‘de raad van God’. Dat leren wij uit Spreuken 19:21: ‘Een mens maakt allerlei plannen, wat wordt uitgevoerd, is het plan van de Heer.’ Of zoals wij in het Jiddisch zeggen ‘Der Mensch Tracht, Un Gott Lacht’ (‘de mens plant en God lacht’).

Onze traditie leert ons dat ieder mens kan kiezen wat zijn of haar rol zal zijn in het grote kosmische drama van de geschiedenis, dat door God georkestreerd wordt. Wij kunnen kiezen om verdienstelijk te zijn en gehoor te geven aan Gods opdracht, of wij kunnen kiezen om Gods geopenbaarde wil te veronachtzamen en alles te doen om die te dwarsbomen. En ook dat zal uiteindelijk Gods plan vooruithelpen en bijdragen tot de vervulling ervan.

Wat ik niet kan doen, is aan de zijlijn staan en onverschillig te zijn over mijn bijdrage of mijn passiviteit. Want wat ik doe, of niet doe, heeft invloed op de vervulling van Gods plan. Als wij ervoor kiezen met God samen te werken, bevorderen wij zijn plan en redden wij onszelf, en als wij God tegenwerken, bevorderen wij nog steeds zijn plan, maar maken wij onszelf kapot.

Uiteindelijk weten wij in deze oorlogssituatie en in wat er nu in Europa gebeurt, niet wat God van plan is.

Is het dan verkeerd wat Rusland doet?

Wij weten en kunnen ondubbelzinnig zeggen dat een niet uitgelokte oorlog beginnen en raketten afschieten op een burgerbevolking kwaadaardig is. Wat Rusland doet, moet zonder meer veroordeeld worden. Het is kwaadaardig.

Tegelijkertijd heb ik niet de pretentie te kunnen begrijpen of en hoe dit alles deel uitmaakt van Gods plan. Dat is een raadsel, maar deze oorlog heeft niet ondanks God plaats gehad. De wetenschap dat deze oorlog op de een of andere manier deel uitmaakt van Gods plan, pleit de Russen in geen geval vrij.

Hoe ziet u de rol van Europa in deze?

De huidige ongekende eensgezindheid van Europa en het Westen in hun steun aan Oekraïne en veroordeling van de Russische invasie heeft veel te maken met de afgoderij van hun eigen normen tegenover die van God.

Aan de ene kant juich ik de Europese houding tegen de Russische agressie toe. De Russische oorlogszucht is gewetenloos. Maar moet ik er dan maar van uitgaan dat de Europese houding een nieuwe morele integriteit weerspiegelt? Ik zou wel gek zijn om dat te denken.

Wij moeten vaststellen dat er machiavellistische belangen zijn, die in de Europese vastberadenheid en onverwachte eenheid tot uiting komen. Of dat nu is om een Europese stellingname tegen over Rusland, of om de wens om invloed of macht in de wereld te laten gelden.

Ik kan me nog heel goed herinneren dat toen de grondwet van de Europese Unie ter ratificatie voorlag, Nederland de grondwet met grote meerderheid verwierp, omdat God er nergens in genoemd werd. Er stond niets in over het christelijk erfgoed van Europa. En trouwens, ik weet niet of dit een toevallige architectonische inspiratie was, maar het gebouw waarin het Europees Parlement is gevestigd, doet denken aan sommige vroege afbeeldingen van de Toren van Babel.

Mijn punt is dat wanneer mensen besluiten gezamenlijk te doen wat juist is in Gods ogen, dit uiteindelijk niets te maken heeft met hun eigen persoonlijke agenda. Wij juichen het zeker toe dat Europa zich tegen de Russische agressie uitspreekt, maar per slot van rekening is dit hetzelfde Europa dat nu Iran over de bol aait, en op het punt staat een desastreus nucleair akkoord met Iran te ondertekenen. Een akkoord dat niet alleen slecht is voor Israël, maar slecht voor de hele wereld.

Europa geeft zeker niet het voorbeeld van een hoge moraal. Moraliteit is helemaal niet het ijkpunt van Europa. Nogmaals, wij juichen het verzet tegen de Russische agressie toe, maar ik mis een consistente principiële houding.

Europa heeft een afgodendienst gemaakt van hun eigen normen in plaats van Gods normen. Op het moment dat God uit beeld is, neemt het opportunisme de overhand en het principe van ‘wat werkt, daar gaan we voor’.

Wat er in Europa gebeurt, lijkt op wat er gebeurt in de tijd van Jeremia, die laat zien hoe een volk dat de band met God verliest, de vijanden aanzet tot aanvallen (Hfdst. 44). Dit is natuurlijk geen excuus voor Poetin, maar er komt een hogere macht vrij die deze boze acties mogelijk maakt. Je zou kunnen zeggen dat God zijn bescherming onthoudt.

Het volk kwam aanvankelijk in berouw tot Jeremia en beloofde naar God te luisteren en Hem te gehoorzamen, ‘Of het nu aangenaam of onaangenaam is’ (hfdst. 42:6). Maar een hoofdstud verder lees je wat hetzelfde volk besluit te doen: Wij blijven de Koningin des Hemels aanbidden (43:2).

Op het ogenblik dat we breken met God, en wij alleen aan onszelf en onze eigen agenda’s zijn toegewijd, is er geen diepte van verdorvenheid meer waartoe men niet kan zinken.

Net als Europa heeft de westerse wereld God verlaten en een obsessie gemaakt voor ‘onze rechten’. Er is geen Bijbels woord of begrip voor het idee van ‘rechten’ zoals wij dat in de wereld van vandaag kennen. De Bijbel gaat over onze verantwoordelijkheid. Wij hebben het recht om onze verantwoordelijkheden uit te oefenen. Eventuele ‘rechten’ die wij hebben, zijn een geschenk, en verantwoordelijkheden zijn verbonden aan verplichtingen. De seculiere maatschappij, zowel in Europa als in de VS, is geobsedeerd door rechten en vergeet plichten en verantwoordelijkheden.

Landen die vroeger christelijk waren, hebben alles overhoop gehaald. Er is een echte geestelijke oorlog aan de gang, en de heersers van de wereld zijn als stukken op een schaakbord. Wanneer de Messias komt, zal Hij de dingen weer rechtop zetten, zoals het bedoeld was.

God heeft het volk van Europa zoveel geschenken geschonken, maar in plaats van dankbaarheid te tonen voor alles wat het heeft ontvangen, en in het bijzonder na Tweede Wereldoorlog is het tegendeel gebeurd. Want er heeft meermalen een oproep geklonken om tot God terug te keren. Dit zei God tegen de Israëlieten als ze zijn leefregels in de wind zouden slaan:

‘Omdat u de Heer, uw God, niet met vreugde hebt gediend, blij met alles wat u bezat, zult u de vijand die de Heer op u afstuurt moeten dienen, en dat zal gepaard gaan met honger en dorst, met een tekort aan kleding, met gebrek aan alles. U krijgt een loodzwaar juk opgelegd, tot er niemand meer over is’ (Deuteronomium 28:47,48).

God laat niet met zich spotten

Abraham Lincoln zei in zijn toespraak over de vele verliezen tijdens de Burgeroorlog dat God misschien wil dat de oorlog voortduurt ‘totdat elke druppel bloed die met de zweep getrokken is, betaald zal worden door een andere die met het zwaard getrokken is’ en dat de oorlog het land ‘berouw verschuldigd’ was. In zijn tweede inaugurale redevoering gaf Lincoln een uiteenzetting over ‘De voorschriften van de Heer zijn waarachtig, rechtvaardig, geheel en al’ (Psalm 19:10).

Als de goedheid die God ons schenkt geen oproep wordt tot dat inwendige proces van geestelijke groei waardoor wij ons wenden tot de gerechtigheid, de waarheid en het goede; als wij alleen maar met onszelf bezig zijn en niet God gehoorzamen, dan houden wij onszelf voor de gek. Het leidt ertoe dat we, zoals nu gebeurt, ruw ontwaken in een Europa waarin twee broederlanden met elkaar in een bloedige oorlog zijn verwikkeld.