Wie bezit Jeruzalem nu echt, en doet dat er eigenlijk wel toe?

Toen Israël een plaatselijke kerk overdroeg aan een orgaan dat het Kremlin vertegenwoordigde, wakkerde dat opnieuw de bezorgdheid aan over wie werkelijk de Heilige Stad controleert

Door Ryan Jones |
Politiek door kerken zou een grote rol kunnen spelen in de toekomst de Heilige Stad. (Foto: Olivier Fitoussi/Flash90)

De overdracht van het eigendom van een kerkgebouw in de Oude Stad van Jeruzalem aan een organisatie die de Russische regering vertegenwoordigt, heeft in Israël tot een wat oproer geleid. Maar uiteindelijk was het een storm in een glas water.

Het Alexanderhof ligt naast de kerk van het Heilig Graf en bevat onder meer de Alexander Nevskykerk. Het strategisch gelegen stuk grond werd in 1859 aangekocht door tsaar Alexander II. Na de Russische Revolutie in 1917 eisten twee organisaties de eigendom van het land op, Deze organisaties zijn de Imperial Orthodox Palestine Historic Society en de bijna identiek genaamde Imperial Orthodox Palestine Society, waarvan de laatste verbonden is met het Kremlin.

Jarenlang heeft de Russische regering er bij Jeruzalem op aangedrongen het geschil voor eens en voor altijd te beslechten door het eigendomsrecht van de Imperial Orthodox Palestine Society, “hun” organisatie, op de Alexander Courtyard officieel te maken. Uiteindelijk heeft Israël hier in 2020 gehoor aan gegeven.

Het feit dat Israël werd opgeroepen om het geschil te beslechten, kan worden gezien als een diplomatieke prestatie. Dit omdat daarmee impliciet de soevereiniteit van de Joodse staat over de Oude Stad van Jeruzalem en zijn heilige plaatsen wordt erkend.

De ingang van de Alexander Nevsky Kerk in de Oude Stad van Jeruzalem. (Foto: Olivier Fitoussi/Flash90)

Soevereiniteit of eigendomsrechten?

Toch heeft deze gebeurtenis de bezorgdheid opnieuw aangewakkerd over het feit dat veel van het land in Jeruzalem eigendom is van kerken. Sommigen van hen zijn verbonden aan of worden gecontroleerd door door buitenlandse regeringen.

“Het is een situatie die teruggaat tot de 19e eeuw. Dit is geen nieuwe kwestie,” verklaarde Dr. David Gurevich, een expert op het gebied van de geschiedenis van Jeruzalem en de betrekkingen tussen Israël en de kerk. “Er zijn kerken die hun hoofdkwartier in Jeruzalem hebben. Bijvoorbeeld de Armeense Patriarch van Jeruzalem. En er zijn veel kerken die sinds de 19e eeuw besloten om onroerend goed te kopen en te bouwen in Jeruzalem.”

Zelfs de Knesset van Israël zetelt op grond die eigendom is van de kerk. (Foto: Moshe Shai/Flash90)

Dr. Gurevich heeft een doctoraat in de Archeologie en werkte eerder als de verantwoordelijke ambtenaar voor de stad Jeruzalem op het gebied van de diplomatieke banden met christelijke instellingen. Hij vertelde Israel Today dat de huidige paranoia die sommige rapporten en commentaren over dit onderwerp kenmerkt, ongegrond is.

“Ik zou niet willen zeggen dat buitenlandse machten plotseling Jeruzalem controleren. Het is niet zo dat iemand de stad van ons gaat afnemen,” merkte Gurevich op. Toch erkende hij dat zoveel handen in de pot die “Jeruzalem” heet, de diplomatieke inspanningen met betrekking tot de toekomst van de Heilige Stad zeker bemoeilijkt.

“Als we het hebben over geopolitieke kwesties binnen de Oude Stad van Jeruzalem, zijn er op dit moment meer en meer buitenlandse spelers bij betrokken. Dat bemoeilijkt het bereiken van een overeenkomst tussen Israël en de Palestijnen, omdat iedereen zijn eigen belangen heeft,” zei Gurevich. “Maar in de meeste gevallen met betrekking tot deze kerken, hebben we het niet over soevereiniteit, maar eerder over eigendomsrechten.”

Grieks-orthodoxe patriarch van Jeruzalem; Theophilos III. (Foto: Olivier Fitoussi/Flash90)

Politieke druk, geen hefboomwerking

Volgens Dr. Gurevich zal geen enkele buitenlandse mogendheid proberen om kerkelijke eigendommen in Jeruzalem te gebruiken voor een bepaald resultaat in het Israëlisch-Palestijnse vredesproces. Tegelijkertijd vertaalt het feit dat deze eigendommen zo nauw verbonden zijn met sommige buitenlandse regeringen zich vaak in politieke druk op Israël, zoals in het geval van de Alexander Courtyard.

Om maar één voorbeeld te geven, Dr. Gurevich haalde een recent geschil aan bij de Heilig Grafkerk, die gedeeltelijk gecontroleerd wordt door verschillende orthodoxe kerken.

“Toen de Koptische Kerk en de Ethiopisch-Orthodoxe Kerk ruzie kregen over de zeggenschap over de Heilig Grafkerk, werd er druk uitgeoefend op Israël om zich ermee te bemoeien en de status quo te ‘buigen’ voor een van de partijen,” herinnerde hij zich. “Het was een zeer onaangename situatie [die aanvankelijk niets met politiek te maken had]. Een steen viel van het dak van een kapel van de kerk. Het probleem was dat deze kapel voortdurend in conflict is tussen Ethiopiërs en kopten. De instorting vormde een gevaar voor het publiek vanwege de veiligheid, dus sloot het gemeentebestuur van Jeruzalem de toegang tot de kapel totdat er reparaties konden worden uitgevoerd.”

Lijkt een vrij eenvoudige zaak. Maar dit is Jeruzalem, waar niets eenvoudig is.

“De vraag rees, tot wie wendt de gemeente zich om de reparaties uit te voeren?” vertelde Gurevich ons. “De Kopten benaderen zou neerkomen op het erkennen van hun gezag over de heilige plaats, net zoals het zich wenden tot de Ethiopiërs hun dominantie zou hebben erkend. En zo werd de zaak zo politiek dat het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken onder druk werd gezet door buitenlandse mogendheden. En dat allemaal omdat er een steen van het dak viel.”

De Jeruzalem-expert sloot af door ons eraan te herinneren dat “uiteindelijk elke kwestie met betrekking tot heilige plaatsen [in de Heilige Stad] politiek en internationale betrekkingen met zich mee zal brengen.”

Dr. David Gurevich is een gediplomeerd reisleider die sinds 2004 in het “veld” werkt. Hij is gespecialiseerd in het rondleiden van diplomaten, academisch publiek, en officiële genodigden van het land.  Door Davids’ academische achtergrond, leidt hij vaak wetenschappelijke reizen naar Israël en wordt hij wereldwijd uitgenodigd om te spreken over Israël-onderwerpen. Voor meer informatie, bezoek de website van dr, David Gurevich.

Israel Today nieuwbrief

Dagelijks nieuws

Gratis in uw mailbox

Israel Heute Newsletter

Tägliche Nachrichten

FREI in Ihrer Inbox