‘Slachtoffer zijn is niet hetzelfde als de slachtofferrol aanvaarden’

De sociale media zijn een slagveld. Een broedplaats voor conflicten, waar miljoenen ‘toetsenbordridders’ urenlang ruzie maken met mensen die ze nooit zullen ontmoeten.

Ik ben één van hen. Niet omdat ik het leuk vind, maar omdat er iets is dat mij na aan het hart ligt: de waarheid.

Maar zelfs als ik alleen als toeschouwer de commentaarsectie bezoek, springt er steeds weer één zin uit. Die laat zien hoe vooroordelen snel de overhand krijgen zodra de argumenten opraken.

‘Jullie joden spelen altijd de slachtofferrol.’ ‘Hou op met jezelf als slachtoffer voor te stellen.’ Of, voor degenen die niet eens de minste moeite willen doen, een sticker: ‘Slachtofferkaart: afgewezen.’

De ironie hiervan is dat bijna geen enkele beschuldiging zo onverenigbaar is met de joodse geschiedenis als deze.

Ja, Joden waren slachtoffers. Van pogroms, vervolging, verdrijvingen en pogingen tot genocide – echte genocide. Deze gebeurtenissen beperken zich niet tot een ver verleden; ze maken nog steeds deel uit van onze huidige realiteit. Dat is geen kwestie van mening. Het gaat om gedocumenteerde, verifieerbare feiten.

Slachtoffer zijn is echter niet hetzelfde als de slachtofferrol aanvaarden.

Ja, Joden hebben een lang geheugen en zijn vastbesloten om nooit te vergeten. Maar weten wat er is gebeurd, is niet hetzelfde als er je identiteit van maken.

En toch herhaalt zich door de hele joodse geschiedenis heen steeds weer een patroon: Joden hebben altijd een manier gevonden om weer op te staan en door te gaan.

Eeuwenlang leefden Joden verspreid over de hele wereld. Elke verdrijving betekende een nieuwe start. En deze steeds terugkerende nieuwe start leerde hen zich aan te passen en te investeren in het enige dat niemand hen ooit kon afnemen: kennis.

Economen en historici zoals Maristella Botticini en Zvi Eckstein, auteurs van The Chosen Few: How Education Shaped Jewish History, 70–1492, stellen dat deze vroege toewijding aan literatuur en onderwijs het joodse volk heeft gevormd. In de loop der tijd waren joodse gemeenschappen oververtegenwoordigd in beroepen als geneeskunde, recht, onderwijs en handel.

Het is dan ook geen toeval dat joden en mensen van joodse afkomst, hoewel ze slechts 0,2 % van de wereldbevolking uitmaken, ongeveer 22 % van alle Nobelprijzen hebben gewonnen.

De voortdurende noodzaak om opnieuw te beginnen, problemen op te lossen en weer op te bouwen – vaak onder vervolging en uitsluiting – maakte aanpassingsvermogen tot een van de kenmerkende sterke punten van het joodse volk.

Joden verwijten dat ze hun leed zouden uitbuiten voor morele voordelen, is niet alleen historisch onjuist. Het gaat voorbij aan het feit dat ze keer op keer op tragedies hebben gereageerd door erop voort te bouwen.

Daarom is het een schande om de opmerking ‘Slachtofferkaart: afgewezen’ boven te halen. Er zijn slachtoffers, en er is ook het slachtofferschap. Het probleem is dat men mensen het laatste verwijt, alleen maar omdat ze weigeren het eerste te vergeten.