Yisrael Beiteinu (“Israël is ons thuis“) gaat de Israëlische verkiezingen van 27 oktober in met als doel de ideologie van seculier rechts in te brengen in een regering die Benjamin Netanyahu opvolgt. Onder leiding van Avigdor Liberman combineert de partij het pleidooi voor doortastende militaire maatregelen met eisen tot uitbreiding van de dienstplicht en een beperking van de rol van religieuze instellingen in het openbare leven. De partij behaalde in 2022 zes zetels en probeert nu haar als „hard“ beschouwde staat van dienst te benutten om haar vertegenwoordiging en politieke invloed uit te breiden.
De beweging
Liberman richtte Yisrael Beiteinu in 1999 op; aanvankelijk richtte de partij zich vooral op immigranten uit de voormalige Sovjet-Unie. Haar politieke identiteit verenigde twee speerpunten: een proactieve aanpak op het gebied van veiligheidskwesties en een seculiere benadering van het binnenlands beleid. Hoewel de partij een agressieve defensiedoctrine voorstaat, pleit zij tegelijkertijd voor meer individuele beslissingsvrijheid in zaken die door religieuze autoriteiten worden geregeld. Deze combinatie vormde de basis voor de aantrekkingskracht op seculiere kiezers van rechts, buiten haar oorspronkelijke Russischsprekende kiezersbasis.
Deze standpunten maakten aanvankelijk een nauwe samenwerking met de Likud mogelijk. “Yisrael Beiteinu“ behaalde in 2009 15 zetels in de Knesset, nam in 2013 deel aan de verkiezingen op een gezamenlijke kieslijst met de Likud en bekleedde leidende posities in de regeringen van Netanyahu, waarbij Liberman aanvankelijk als minister van Buitenlandse Zaken en later als minister van Defensie fungeerde. Meningsverschillen over veiligheidskwesties droegen er echter toe bij dat deze samenwerking op de klippen liep. In november 2018 trad Liberman af nadat de regering, na hevige gevechten in de Gazastrook, een staakt-het-vuren met Hamas had aanvaard; hij bestempelde het besluit als ‘capitulatie voor de terreur’.
Zijn aftreden sloot een hernieuwde samenwerking niet onmiddellijk uit. Na de verkiezingen in april 2019 onderhandelde Liberman over toetreding tot een nieuwe regering van Netanyahu, maar stond erop dat er een wet inzake de dienstplicht zou worden aangenomen zonder de concessies die de ultraorthodoxe partijen eisten. Deze patstelling belette Netanyahu om zijn geplande coalitie te vormen. Liberman trad vervolgens in 2021 toe als minister van Financiën in de regering van Bennett en Lapid en zorgde voor het eerste begrotingsoverschot van de centrale overheid in 35 jaar.
Vandaag de dag stelt “Yisrael Beiteinu“ zijn kandidatenlijst zo samen om gedesillusioneerde kiezers uit het rechtse kamp aan te trekken die de coalitie van Netanyahu afwijzen. De voormalige burgemeester van Beit She’an, Rafi Ben Shtrit, wiens zoon, stafsergeant Elroi Ben Shtrit, op 7 oktober 2023 tijdens een missie om het leven kwam, staat op de tweede plaats op de kandidatenlijst. Ben Shtrit wordt gevolgd door de gepensioneerde kolonel en voormalig hooggeplaatst ambtenaar van de Nationale Veiligheidsraad, Talia Lankri. Sharon Sharabi, de broer van de overleden Yossi Sharabi, die in gevangenschap van Hamas werd vermoord, en de broer van de overlevende gijzelaar Eli Sharabi, staat op de zesde plaats. De voormalige Likud-parlementslid Dan Illouz, die in augustus is overgestapt naar Yisrael Beiteinu, staat op plaats 10 van de lijst.
Het verkiezingsprogramma
Het veiligheidsprogramma van Yisrael Beiteinu pleit voor preventief optreden, het voorkomen van herbewapening van de vijand en de uitbreiding van de militaire capaciteiten van Israël. Tot de voorstellen behoren de uitbreiding van de Israëlische luchtmacht, marine en infanterie, evenals munitiereserves die voldoende zijn voor 45 dagen gevechtshandelingen op meerdere fronten. De partij presenteert deze maatregelen als voorbereidingen op een langdurige oorlog en als middel om zonder inmenging van buitenaf een beslissend militair succes te behalen.
Wat de Palestijnse kwestie betreft, pleit Liebermans voorstel van 4 oktober voor de ontbinding van de Palestijnse Autoriteit, de opheffing van de Oslo-akkoorden en de uitbreiding van de Israëlische soevereiniteit naar gebied C van Judea en Samaria. In de gebieden A en B voorziet hij in een Israëlisch-Jordaanse overeenkomst, waarbij Jordanië de civiele aangelegenheden en de openbare orde zou beheren, terwijl Israël de algehele verantwoordelijkheid voor de veiligheid zou behouden. Voor de Gazastrook stelt hij voor om de militaire en civiele bestuursstructuren van Hamas op te heffen, alvorens het bestuur over te dragen aan een niet nader gespecificeerde externe actor.
De militaire doctrine van de partij hangt samen met haar eis tot algemene dienstplicht. Haar voorstel zou inhouden dat charedim en Arabieren militaire of civiele dienst moeten verrichten, waaronder werk bij de hulpdiensten en in de openbare dienst. Tot de voorgestelde straffen bij weigering van militaire dienst behoren het intrekken van overheidsuitkeringen, uitsluiting van een baan bij de overheid en beperking van het reis- en kiesrecht.
Dezelfde nadruk op gemeenschappelijke eisen strekt zich ook uit tot het onderwijsprogramma van Yisrael Beiteinu. Volgens het plan van de partij zou het volledige kerncurriculum een voorwaarde worden voor overheidsfinanciering, in combinatie met strenger overheidstoezicht op de schoolnetwerken van de charedim. De partij stelt bovendien kleinere klassen, meer bevoegdheden voor schoolhoofden en een betere beloning voor leerkrachten voor.
Haar programma inzake religie en staat voorziet in de invoering van het burgerlijk huwelijk en de echtscheiding, staat verkeer op de sjabbat toe in overeenstemming met de lokale omstandigheden, draagt de bevoegdheid voor de openingstijden van winkels over aan de gemeenten en herstelt de concurrentie bij de koosjer-certificering.
Op economisch vlak zet Yisrael Beiteinu zich in voor het wegnemen van regelgevende belemmeringen, het vergroten van de concurrentie op het gebied van import en het bestrijden van monopolies. Naast deze markthervormingen omvat haar programma de uitbreiding van de sociale woningbouw, kinderopvangtoeslag gekoppeld aan het inkomen van de werkende ouders, en hogere uitkeringen voor ouderen met een ontoereikend pensioeninkomen.
Hun agenda voor binnenlandse veiligheid voorziet in extra politiepersoneel en speciale rechtbanken voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad.
De partij streeft bovendien naar wijzigingen in het constitutionele kader van Israël. ‘De grondwet zal de beginselen van democratisch bestuur, mensenrechten en de scheiding der machten verankeren’, schreef Liberman in een gepubliceerde verklaring.
Hij stelt voor om de ambtstermijn van de premier te beperken tot twee termijnen en het aantal ministers te verminderen.
Yisrael Beiteinu pleit verder voor de instelling van een staatsonderzoekscommissie naar de gebeurtenissen van 7 oktober, waarvan de leden door de voorzitter van het Hooggerechtshof moeten worden benoemd.
De coalitiepartners
Yisrael Beiteinu gaat de coalitieonderhandelingen in met verschillende concrete eisen. Liberman heeft de algemene militaire of civiele dienstplicht en een staatsonderzoekscommissie naar de gebeurtenissen van 7 oktober aangewezen als prioritaire doelstellingen voor de volgende regering. Hij voert zijn verkiezingscampagne bovendien met ambities voor het ambt van premier; in de onderhandelingen na de verkiezingen zal een hoge functie in het kabinet echter waarschijnlijk het meest haalbare doel zijn. Yisrael Beiteinu streeft bovendien naar het ambt van minister van Nationale Veiligheid voor het druzische Knesset-lid Hamad Amar.
Tot de meest waarschijnlijke coalitiepartners van de partij behoren Gadi Eisenkots Yashar, Naftali Bennetts “Together“ (“B’Yachad“) en Yair Golans “The Democrats“. Hun overeenkomst van 26 september verplichtte de vier lijsten tot samenwerking in de verkiezingscampagne en tot voorbereidingen voor een toekomstige regering. Hoewel een samenwerking met “Yashar“ en “Together“ voor Yisrael Beiteinu ideologisch gezien voor de hand ligt, vormt de samenwerking met de radicaal-linkse partij “The Democrats“ een politieke uitdaging.
Ideologische meningsverschillen hebben al geleid tot openbare confrontaties, hoewel de partijen hadden beloofd elkaar in de weken voor de verkiezingen niet aan te vallen. Door deze inherente spanning is het vooruitzicht op een coalitieakkoord, zelfs binnen de kern van het oppositieblok, allesbehalve een uitgemaakte zaak.
Buiten deze groep heeft Liberman toetreding tot een door Netanyahu geleide regering of een coalitie waaraan ultraorthodoxe of Arabische partijen deelnemen, uitgesloten. Dit laatste standpunt verschilt van zijn deelname aan de regering van Bennett en Lapid, waarin ook de Arabische partij Ra’am zitting had. Toch heeft hij de deur opengehouden voor samenwerking met de Likud onder een ander leiderschap, waarbij hij zijn verzet tegen Netanyahu onderscheidde van een afwijzing van de partij zelf.
Een ander obstakel is Libermans weigering om toe te treden tot een minderheidsregering. Terwijl Eisenkot de vorming van een regering met steun van buiten het parlement heeft overwogen, staat Liberman erop dat de coalitie zelf over een meerderheid moet beschikken. Zijn standpunt zou daarom verhinderen dat Yisrael Beiteinu deelneemt aan een regering die bij een vertrouwensstemming in de Knesset afhankelijk is van de stemmen of onthoudingen van Arabische partijen.
Uit recente peilingen blijkt dat de partij de kiesdrempel van 3,25 procent ruimschoots overschrijdt, maar niet in de dubbele cijfers komt, waardoor de ambities van Liberman om premier te worden minder realistisch lijken. Yisrael Beiteinu heeft in peilingen van grote instituten de afgelopen twee weken gemiddeld acht zetels behaald. Geen enkele peiling van de afgelopen maand heeft aangetoond dat Liberman en zijn potentiële coalitiepartners het voor een meerderheid vereiste aantal van 61 zetels overschrijden.
(JNS)
Het Iraanse regime ‘raakt door zijn opties heen’
‘Het is er altijd, het hele jaar door’
De dreiging van de Houthi’s mag niet onder het tapijt worden geveegd
