De Israëlische defensie-exportovereenkomst Achilles Shield met Griekenland, ter waarde van 3 miljard euro, versterkt het langdurige partnerschap op het gebied van de veiligheid tussen Jeruzalem, Athene en Nicosia en verankert de Israëlische defensietechnologie nog steviger in de regio, zo verklaren waarnemers uit het oostelijke Middellandse Zeegebied tegenover JNS.
‘Het is niet specifiek gericht tegen Turkije, maar natuurlijk komt de grootste bedreiging voor Griekenland uit dat land’, zegt brigadegeneraal (b.d.) Yossi Kuperwasser, directeur van het Instituut voor Strategie en Veiligheid in Jeruzalem. Hij omschrijft de exportovereenkomst als ‘de grootste en belangrijkste stap voorwaarts’ in het veiligheidspartnerschap tussen Israël, Griekenland en Cyprus.
‘Het laat de inzet van Israël voor de veiligheid van Griekenland zien’, zegt Kuperwasser, voormalig hoofd van de onderzoeksafdeling van de militaire inlichtingendienst van de Israëlische strijdkrachten en voormalig directeur-generaal van het Israëlische ministerie van Strategische Zaken. ‘Het weerspiegelt duidelijk de bezorgdheid van beide landen over de ambities van met name Turkije om een leidende macht in het oostelijke Middellandse Zeegebied te worden.’
Israël en Griekenland ondertekenden de overeenkomst op 31 augustus op het Israëlische ministerie van Defensie in Tel Aviv. De directeur-generaal van dat ministerie, generaal-majoor (b.d.) Amir Baram, en zijn Griekse ambtgenoot, generaal-majoor Ioannis Bouras, leidden de ondertekeningsceremonie.
Israël gaat voor Griekenland een meerlagig luchtverdedigingssysteem opzetten, dat bestaat uit de volgende onderdelen: de raketafweersystemen David’s Sling; de mobiele luchtverdedigingssystemen SPYDER van Rafael Advanced Defense Systems; het modulaire lucht- en raketafweersysteem Barak MX van Israel Aerospace Industries (IAI); multifunctionele radarsystemen van ELTA Systems, een dochteronderneming van IAI; en een nationaal commandovoerings- en leidingssysteem dat door Rafael zal worden ontwikkeld.
De landen ondertekenden bovendien een afzonderlijk contract ter waarde van 26 miljoen euro voor de Drone Dome-systemen van Rafael voor de afweer van drones.
Volgens het Israëlische ministerie van Defensie is het totale programma het grootste wapenexportcontract in de geschiedenis van de Israëlisch-Griekse betrekkingen en behoort het tot de grootste in de geschiedenis van Israël.
Gallia Lindenstrauss, senior onderzoeker aan het Instituut voor Nationale Veiligheidsstudies in Tel Aviv en specialist op het gebied van het buitenlandbeleid van Turkije, zegt dat wapenexporten weliswaar van cruciaal belang zijn voor de militair-industriële sector van Israël, maar dat de interessantere vraag is waarom Athene voor deze aankoop heeft gekozen.
‘Het is minder verrassend dat Israël de wapens verkoopt; de vraag is waarom Griekenland ze koopt’, zegt Lindenstrauss tegen JNS. ‘Griekenland maakt zich natuurlijk zorgen over de langdurige spanningen met Turkije en de groeiende capaciteiten van dat land, zowel op het gebied van drones als bij de uitbreiding van zijn raketcapaciteiten.’
Ook bredere Europese veiligheidsoverwegingen zouden een rol hebben gespeeld bij de beslissing van Griekenland, zegt ze. ‘Een factor is de meer algemene angst die vandaag de dag in Europa heerst – als gevolg van de oorlog in Oekraïne, het massale gebruik van drones daar en ook de toenemende raketdreigingen.’
Afschrikking door preventie
Cyprus is een ander land in het oostelijke Middellandse Zeegebied dat zich, gezien de toenemende regionale dreigingen, tot de Israëlische defensietechnologie heeft gewend. Volgens Cypriotische mediaberichten heeft de eilandstaat ten minste twee in Israël geproduceerde Barak MX-luchtverdedigingssystemen in ontvangst genomen, wat een aanzienlijke modernisering van zijn luchtverdedigingsnetwerk betekent.
De voormalige Hezbollah-leider Hassan Nasrallah, die in september 2024 bij een Israëlische luchtaanval in Beiroet om het leven kwam, had Cyprus begin van datzelfde jaar rechtstreeks bedreigd en het land gewaarschuwd om Israël in een toekomstige oorlog niet te steunen.
In maart van dit jaar viel een vermoedelijk in Iran geproduceerde Shahed-drone de RAF-basis Akrotiri aan en veroorzaakte daarbij lichte schade; twee andere drones die op de Britse basis afkwamen, werden onderschept. Volgens officiële bronnen kwam de aanval waarschijnlijk van Hezbollah, vanuit Libanon, hoewel dat nog niet definitief is vastgesteld.
‘Aangezien de instabiliteit in het Midden-Oosten groter wordt, reiken de gevolgen voor het veiligheidsbeleid verder dan de directe Levant, namelijk tot in het gehele oostelijke Middellandse Zeegebied’, aldus Lindenstrauss.
Ook Turkije blijft een voortdurend veiligheidsprobleem. Sinds de invasie door Ankara in 1974 hebben Turkse strijdkrachten ongeveer 37 % van Cyprus bezet, en deze zelfbenoemde Turkse Republiek Noord-Cyprus wordt alleen door Ankara erkend.
Israël wordt bovendien geconfronteerd met een steeds verder escalerende retoriek van de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan, wiens regering – door critici vaak bestempeld als islamistisch en neo-Ottomaans – steeds vijandiger staat tegenover de Joodse staat sinds het door Hamas geleide bloedbad van 7 oktober 2023 en de daaropvolgende oorlog op meerdere fronten tegen Iran en diens terroristische proxies. Ook Griekenland en Cyprus blijven in het vizier van Erdoğan. Ankara trekt regelmatig de aanspraken van Griekenland en Cyprus op maritieme grenzen en energierechten in de oostelijke Middellandse Zee in twijfel.
Eind december 2025 ondertekenden Israël, Griekenland en Cyprus een trilateraal plan voor militaire samenwerking voor 2026, evenals afzonderlijke bilaterale overeenkomsten met de IDF, die gezamenlijke oefeningen, trainingen, werkgroepen en een strategische dialoog omvatten en volgens de IDF de stabiliteit, veiligheid en vrede in de oostelijke Middellandse Zee moeten versterken.
‘Het versterken van defensieve capaciteiten draagt bij aan preventieve afschrikking’, zegt Lindenstrauss. ‘Als een tegenstander slechts over beperkte mogelijkheden beschikt om schade aan te richten, wordt het voor hem ook moeilijker om dreigementen uit te spreken – dit bevat dus het component van preventieve afschrikking.’
Ze merkt echter op dat deze dynamiek zich ontvouwt tegen de achtergrond van een bredere regionale bewapening: ‘We bevinden ons in een klassiek veiligheidsdilemma, waarbij wat je doet ter verdediging wordt gezien als een aanval, en omgekeerd. Hoewel ik denk dat dit allemaal bijdraagt aan afschrikking, is de situatie ingewikkeld, aangezien ook de andere partij haar capaciteiten uitbreidt’, zegt ze.
Kuperwasser is het ermee eens dat gelijkwaardigheid op het gebied van luchtverdediging van fundamenteel belang is om de luchtsuperioriteit van Ankara te neutraliseren, met name op het gebied van onbemande luchtvaartuigen en raketontwikkeling.
‘Dit zal niet alleen afschrikkend werken, maar Griekenland ook het vermogen geven om zichzelf te beschermen en zich te verdedigen tegen verschillende bedreigingen vanuit de lucht’, zegt Kuperwasser. ‘De meeste relevante bedreigingen komen uit Turkije, zowel in de zin dat het over veel drones beschikt – een centraal punt in deze deal is de bescherming tegen drones – als wat betreft raketten.’
Een steeds hechter wordende strategische as
Naast de versterking van de defensie in de Egeïsche Zee weerspiegelt deze baanbrekende transactie de wederzijdse industriële voordelen die ten grondslag liggen aan het trilaterale partnerschap, waarbij Griekse defensiebedrijven meerdere systeemcomponenten zullen meeproduceren. Het Griekse persbureau ProtoThema meldde dat de overeenkomst voorziet in een Griekse industriële deelname van ten minste 25 %, waarbij lokale defensiebedrijven worden betrokken bij de productie, het onderhoud en de technologische ontwikkeling.
Voor Jeruzalem zou het contract de productiecapaciteiten, de toeleveringsketens en verdere investeringen in zijn defensie-industrie kunnen stimuleren.
‘We hebben het er vaak over dat we onze defensie-industrie willen uitbreiden, en deals zoals deze bieden de kans om onze militaire industrie aanzienlijk te vergroten’, aldus Kuperwasser. ‘We hebben het voordeel dat we al deze producten kunnen inzetten, ervan kunnen leren en het geleerde onmiddellijk in de praktijk kunnen brengen.’
Hoewel het trilaterale bondgenootschap tussen Jeruzalem, Athene en Nicosia geen formele clausule inzake collectieve verdediging bevat – zoals bijvoorbeeld wel het geval is in het onlangs in Mekka ondertekende wederzijdse verdedigingspact tussen Turkije, Saoedi-Arabië en Pakistan –, zou de verkoop van het Achilles Shield de samenwerking kunnen verdiepen en de zich aftekenende veiligheidsarchitectuur in het oostelijke Middellandse Zeegebied kunnen versterken.
‘Ik beschouw dit als een zeer sterke alliantie, aangezien deze de daadwerkelijke strategische belangen van de leden weerspiegelt’, aldus Kuperwasser. ‘Ook al is het niet zo formeel als het onlangs ondertekende Mekka-pact, we hebben er allemaal zeker belang bij dat ieder van ons in staat is zichzelf te beschermen, en we zijn bereid te bekijken wat er gedaan kan worden om elkaar binnen redelijke grenzen te ondersteunen. Ik denk niet dat iemand verwacht dat een van de partijen voor de andere zal vechten, zoals vastgelegd in het Mekka-pact.’
Hij sluit af met de woorden: ‘In dat opzicht beschouw ik het als een belangrijke bijdrage aan de stabiliteit van de regio, wetende dat we elkaar helpen en ons veiliger voelen bij het omgaan met bedreigingen. We delen bovendien dezelfde inschatting van de bedreigingen en kansen waarmee we rekening moeten houden als we het hebben over het Midden-Oosten en het oostelijke Middellandse Zeegebied. Dat gaat verder dan louter militaire samenwerking – het omvat ook de economie, infrastructuur en dergelijke. Ik denk dat dit een uiting is van een sterk bondgenootschap.’
(JNS)
‘We zien hetzelfde en toch zien we iets heel anders’
Israël grijpt in om Turkse militaire aanwezigheid in Syrië te voorkomen
Trump steunt Israël in Gaza: eerst Hamas ontwapenen
