Jom HaShoah: antisemitisme wereldwijd op hoogtepunt

Ter gelegenheid van Jom HaShoah, de herdenkingsdag van de Holocaust, publiceert de Universiteit van Tel Aviv haar meest recente rapport over de stand van zaken rond antisemitisme. De cijfers voor het jaar 2025 schetsen een duidelijk beeld: wereldwijd neemt het geweld tegen joden toe.

In de schaduw van de oorlog in Gaza heeft het antisemitisme wereldwijd een nieuwe omvang bereikt. Het jaarverslag documenteert een dramatische toename van ernstig geweld tegen joden – met historische pieken.

Vorig jaar werden bij vier antisemitische aanslagen in totaal 20 joden vermoord. Daarmee bereikt het aantal dodelijke slachtoffers het hoogste niveau in meer dan drie decennia.

Ook het aantal fysieke aanvallen – bijvoorbeeld door slagen of het gooien van stenen – is in veel landen aanzienlijk gestegen. In talrijke westerse landen werden meer joden het slachtoffer van fysiek geweld dan het jaar ervoor. Tegelijkertijd blijft het totale aantal antisemitische incidenten – inclusief vandalisme, bedreigingen en online haatzaaien – op een aanzienlijk verhoogd niveau en ligt het in alle onderzochte landen nog steeds vele malen hoger dan de cijfers van 2022, dus vóór het begin van de oorlog in Gaza.

Het rapport is gebaseerd op gegevens van wetshandhavingsinstanties, joodse gemeenschappen, gespecialiseerde instellingen en eigen veldonderzoek en telt 152 pagina’s.

De ontwikkeling is bijzonder duidelijk zichtbaar in Duitsland. Het totale aantal antisemitische incidenten daalde weliswaar van 6.560 in 2024 naar 5.729 in 2025. Maar in vergelijking met 2022, met 2.811 gevallen, blijft het niveau meer dan twee keer zo hoog. Tegelijkertijd daalde het aantal fysieke aanvallen slechts minimaal – van 148 naar 144 gevallen.

In Groot-Brittannië steeg het totale aantal antisemitische incidenten van 3.556 in 2024 naar 3.700 in 2025. Opvallend is vooral de ontwikkeling na het einde van de gevechten in de Gazastrook: terwijl tussen oktober en december 2024 nog 741 incidenten werden geregistreerd, waren dat er in dezelfde periode van 2025 al 1.078. Het aantal ernstige geweldsdelicten verdubbelde van twee naar vier gevallen, terwijl andere vormen van geweld afnamen en vandalisme toenam.

Ook in Canada werd een duidelijke stijging geregistreerd: het aantal antisemitische incidenten steeg van 6.219 naar 6.800 en is daarmee meer dan drie keer zo hoog als in 2022.

In Australië werden bijzonder ernstige incidenten geregistreerd. Naast een groot aantal antisemitische aanvallen vond er in de buurt van Sydney tijdens Chanoeka een aanslag plaats, waarbij 15 joden werden vermoord. Het totale aantal antisemitische incidenten steeg daar van 1.727 in 2024 naar 1.750 in 2025 – na 1.200 in 2023 en 472 in 2022. Ook hier nam het aantal incidenten na het einde van de gevechten verder toe.

In Frankrijk daalde het totale aantal antisemitische incidenten van 1.570 in 2024 naar 1.320 in 2025, maar bleef duidelijk boven het niveau van 2022 met 436 gevallen. Tegelijkertijd steeg het aantal incidenten met fysiek geweld van 106 naar 126.

In België verdubbelde het aantal antisemitische incidenten bijna van 129 naar 232, terwijl het aantal fysieke aanvallen steeg van 27 naar 32.

Ook in de VS is het beeld gemengd, maar over het algemeen zorgwekkend. In New York, de grootste joodse stad ter wereld, daalde het totale aantal incidenten licht – van 344 naar 324. Maar in de maanden na de oorlog in Gaza steeg het weer, van 68 naar 80. In Chicago daalde het totale aantal van 79 naar 47, terwijl tegelijkertijd het aantal fysieke aanvallen toenam van acht naar tien.

Ook in andere landen is er sprake van een ongelijkmatige, maar over het algemeen stijgende ontwikkeling: in Italië werden 963 incidenten geregistreerd (2024: 877), waaronder 11 fysieke aanvallen (2024: 8). In Spanje steeg het aantal van 193 naar 207, in Nieuw-Zeeland van 131 naar 143, waaronder vijf fysieke aanvallen (2024: 2). In Mexico werden 70 incidenten geregistreerd (2024: 53), in Bulgarije 55 (2024: 50). In Chili daalde het aantal daarentegen van 51 naar 27, evenals in Zuid-Afrika van 128 naar 95.

De hoofdredacteur van het rapport, prof. Uria Shavit, waarschuwt dat de samenleving steeds meer gewend raakt aan een hoog aantal antisemitische incidenten. Na een piek direct na 7 oktober was er weliswaar een daling waarneembaar, maar deze ontwikkeling heeft zich in 2025 niet voortgezet.

De auteurs uiten scherpe kritiek op de Israëlische regering. Deze zou in de strijd tegen antisemitisme “geen enkele effectieve maatregel” hebben genomen en door een uitbreiding van het begrip de betekenis ervan hebben verwaterd. In plaats daarvan bevelen de auteurs aan om verantwoordelijkheden en middelen sterker te verschuiven naar diplomatieke vertegenwoordigingen, om ter plaatse effectiever te kunnen optreden.

Ook prof. Irwin Cotler waarschuwt voor een dramatische ontwikkeling: in Canada maken joden slechts ongeveer één procent van de bevolking uit, maar zijn ze het doelwit van 72 procent van de gemelde haatmisdrijven. Hun risico om slachtoffer te worden van een dergelijk misdrijf is 25 keer hoger dan dat van andere minderheden.

Ook in de VS blijft de ontwikkeling niet beperkt tot stijgende aantallen. Dr. Carl Yonker, die in het rapport aan het woord komt, waarschuwt voor een ideologische verschuiving: openlijk antisemitisme, inclusief holocaustontkenning en Hitlerverering, dringt in toenemende mate door in de mainstream van de Republikeinse Partij. Tegelijkertijd bemoeilijken sociale media de strijd tegen deze ontwikkeling aanzienlijk, en maken ze die mogelijk zelfs bijna onmogelijk.

Yonker spreekt van een „massale en gevaarlijke trend tegen Israël” en een vorm van antisemitisme die een omvang heeft bereikt die sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer is waargenomen.

Het rapport schetst daarmee een duidelijk beeld: antisemitisme is wereldwijd niet alleen aanwezig, maar neemt ook in intensiteit toe – en uit zich steeds vaker in openlijk geweld.