Hoe Hamas de Palestijnse verkiezingen wil winnen

(JNS) De Palestijnse parlementsverkiezingen staan gepland voor 28 november. Hamas zal meedoen, maar niet als Hamas; in plaats daarvan zal de partij campagne voeren als onderdeel van een brede coalitie. Sommige Midden-Oostenexperts waarschuwen: mocht dit slagen, dan zal Hamas zich binnen de Palestijnse Autoriteit positioneren, terwijl haar islamistische terreurcellen verspreid zijn over heel Judea en Samaria.

Bepalend voor het besluit van Hamas om op een coalitielijst mee te doen, is een voorwaarde van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO) – de organisatie die de Palestijnse Autoriteit domineert – dat alle kandidatenlijsten het programma van de PLO moeten aanvaarden. Daaronder vallen ook haar akkoorden met Israël.

De PLO hoopte hiermee een hindernis op te werpen om Hamas ervan te weerhouden zich kandidaat te stellen, zonder de groep echter volledig uit te sluiten om niet „ondemocratisch“ over te komen, zo verklaarden waarnemers tegenover JNS.

Hamas zou de staat Israël nooit kunnen accepteren, aangezien dit de kern van haar ideologie zou ondermijnen. „De politieke identiteit van Hamas is geworteld in radicaal-islamistische afwijzing en compromisloze vijandigheid jegens de Oslo-akkoorden“, verklaarde Amine Ayoub, medewerker van de in de VS gevestigde denktank „Middle East Forum“, tegenover JNS.

„Het ondertekenen van een verklaring waarin zij het PLO-programma aanvaardt, Israël erkent en afstand doet van geweld, zou haar aanzien bij haar fundamentalistische achterban vernietigen en haar geldschieters in Teheran van zich vervreemden“, zei hij.

Vanuit het oogpunt van de Palestijnse Autoriteit leek deze voorwaarde „onoverkomelijk“, verklaarde Ayoub onlangs in een analyse van 15 augustus voor Ynet Global. Toch vond Hamas een manier om het probleem te omzeilen.

„In plaats van onder een expliciet islamistische vlag mee te doen, organiseert Hamas frontlijsten onder neutrale titels zoals ‚Nationale Eenheid‘ of ‚Verandering‘“, zei hij. Door plaatsvervangerslijsten op te stellen – een mix van stamhoofden, technocraten en lokale facties – omzeilt Hamas de voorwaarde van de PLO, vermijdt het ideologische compromissen en behoudt het zijn ‚islamistische imago‘ .”

Hierdoor ontstaat „een procedurele buffer“ die haar kandidaten in staat stelt de eisen van de Centrale Verkiezingscommissie van de Palestijnse Autoriteit te omzeilen, aldus Ayoub.

Bovendien zorgt dit voor voldoende onduidelijkheid om internationale sancties af te wenden. Volgens het op 29 september 2025 gepresenteerde 20-puntenplan van de Amerikaanse president Donald Trump om het conflict in Gaza te beëindigen („Comprehensive Plan to End the Gaza Conflict“) mag de Hamas helemaal niet deelnemen. Punt 13 luidt: „Hamas en andere facties stemmen ermee in geen rol te spelen in het bestuur van de Gazastrook, noch direct, noch indirect, noch in enige andere vorm.“

Hamas is van plan Trumps plannen voor de periode na het conflict van binnenuit te ondermijnen door de Palestijnse Wetgevende Raad te vullen met handlangers. „Hamas verkrijgt wetgevend vetorecht, toegang tot financiële middelen en juridische immuniteit – en legt daarmee internationale inspanningen om een zuiver, factievrij burgerbestuur op te richten lam“, aldus Ayoub.

Hamas grijpt terug op haar verkiezingscampagneconcept uit 2006. Hamas won die verkiezingen – de laatste die door de Palestijnse Autoriteit werden gehouden – onder de kieslijst „Verandering en Hervorming“. In juni 2007 pleegde de organisatie een staatsgreep en verdreef de Palestijnse Autoriteit uit de Gazastrook.

Mordechai Kedar, senior onderzoeker bij het Begin-Sadat Centrum voor Strategische Studies, was het ermee eens dat een scenario zoals in 2006 mogelijk is. „Hamas zal alles in het werk stellen om deel te nemen aan het politieke leven en de wereld, met name de Amerikanen, te laten zien dat de Palestijnse staat een normale staat zal zijn. En zodra er dan een Palestijnse staat is, zal Hamas de macht overnemen en deze omvormen tot een nieuw ‚Hamastan‘, net zoals zij dat in de Gazastrook heeft gedaan.“

Het is echter de vraag of er überhaupt Palestijnse verkiezingen zullen plaatsvinden. De Palestijnse Autoriteit onder leiding van haar voorzitter Mahmud Abbas is uiterst impopulair. In een hypothetische presidentsverkiezingscampagne zou Abbas volgens een recente peiling van het in Ramallah gevestigde Palestinian Center for Policy and Survey Research (PCPSR) slechts 14 % van de stemmen behalen. 79 procent van de Palestijnen wil dat hij aftreedt.

„De vraag is of de PLO Hamas zal toestaan zich kandidaat te stellen voor het presidentschap of het parlement, in de wetenschap dat Hamas zou kunnen winnen“, aldus Kedar.

Kobi Michael, senior onderzoeker bij het Instituut voor Nationale Veiligheidsstudies (INSS) in Tel Aviv, verklaarde tegenover JNS dat hij niet gelooft dat de Palestijnse Autoriteit verkiezingen zal houden, „tenzij er iets gebeurt in Gaza en Hamas wordt verdrongen“.

Michael voerde een analyse uit van de gemeenteraadsverkiezingen van 25 april, die plaatsvonden in Judea en Samaria en in Deir al-Balah in de Gazastrook. Fatah kondigde onmiddellijk een „overweldigende overwinning“ aan. Een nadere blik op de resultaten doet echter twijfels rijzen over de bewering van Fatah.

Michael zei dat Fatah weliswaar „op papier“ had gewonnen, maar dat de werkelijkheid complexer was. In veel gemeenten haalden op clans gebaseerde lijsten de overwinning binnen. In steden als Hebron en Tulkarm wonnen lokale lijsten die niet tot de Palestijnse Autoriteit behoorden. In andere gevallen droegen de lijsten weliswaar de naam van Fatah, maar waren de kandidaten zelf niet „openlijk erkend als actieve Fatah-leden of echte aanhangers van de beweging“.

Het belangrijkste is echter dat Hamas de verkiezingen boycotte, omdat de partij niet bereid was in te stemmen met de voorwaarde dat de PLO als enige legitieme autoriteit zou worden erkend.

De reden waarom Hamas de gemeenteraadsverkiezingen boycotte, maar aandringt op deelname aan de parlementsverkiezingen, is dat de eerste „daadwerkelijk civiel bestuur“ vereisen zonder echte politieke macht over te dragen, legde Ayoub uit. Parlementsverkiezingen bieden echter een reeks voordelen, waaronder parlementaire immuniteit, toegang tot overheidsbegrotingen en „een platform om zowel de PLO als seculiere instellingen van binnenuit te ondermijnen“.

Ayoub betwijfelt of er verkiezingen zullen plaatsvinden. Hamas beschikt nog steeds over een ideologische kern van aanhangers die 30 tot 35 procent uitmaakt. „In een sterk versnipperde omgeving, waarin de stemmen van Fatah versnipperd zijn, is deze gedisciplineerde achterban meer dan voldoende om een dominante fractie te vormen“, zei hij.

Uit de meest recente peiling van het PCPSR van 12 augustus bleek dat Hamas en Fatah met elk 24 procent van de stemmen gelijk staan. De steun voor Hamas is sinds de laatste peiling tien maanden geleden ingestort van 35 procent. Mocht er zich echter een opleving aftekenen van de door Hamas gesteunde kandidaten, dan zal Abbas de verkiezingen afblazen of „voor onbepaalde tijd uitstellen“, aldus Ayoub. „Het handhaven van de autoritaire invloed van Fatah op de Palestijnse Autoriteit heeft altijd voorrang boven echte democratische verantwoording of institutionele hervormingen.“

Dan zal het Abbas zijn die zijn toevlucht neemt tot een beproefd scenario. In 2021 bood de weigering van Israël om verkiezingen in de oostelijke delen van Jeruzalem toe te staan een welkom voorwendsel om de verkiezingen af te gelasten. „Zodra Israël veiligheidsverboden oplegt in Oost-Jeruzalem of plaatsvervangende kandidaten in het vizier neemt, zal Ramallah ‘verkiezingsinmenging’ verklaren om de stemming te stoppen, en Israëlische maatregelen ter bestrijding van terrorisme gebruiken als voorwendsel om de politieke lafheid van de Fatah te verhullen en een verkiezingsnederlaag te voorkomen”, aldus Ayoub.

Dat zou wel eens het betere alternatief kunnen zijn. Gevraagd naar de te verwachten uitkomst in het geval van verkiezingen, zei hij: „Reken op een Trojaans paard-scenario: vertegenwoordigers van Hamas en opportunistische bondgenoten behalen een groot fractieblok, verlammen het regeringsbestuur, houden gewapende milities in stand en bestendigen een dubbele crisis van islamistisch radicalisme en Fatah-autoritarisme.”