‘De belangrijkste verkiezing in de geschiedenis van Israël?’

‘Dit zijn de meest beslissende verkiezingen in de geschiedenis van de staat’, schreeuwen de affiches op straat, de banners op internet, de gasten op de radio en de presentatoren op televisie ons toe. Ik heb maar één vraag: hoe kunnen verkiezingen beslissend zijn als ze volgens alle peilingen niet tot een beslissing zullen leiden?

Toen Yitzhak Rabin in 1992 Yitzhak Shamir met slechts één zetel verschil versloeg, waren de gevolgen ingrijpend. Toen de huidige Israëlische premier Benjamin Netanyahu in 1996 Shimon Peres met minder dan één procentpunt verschil versloeg, veranderde het land van koers. Maar als de trend in de peilingen zich voortzet en het ‘blok van de verandering’ steeds verder afdrijft van de benodigde 61 zetels, blijft er alleen de mogelijkheid over om een wankele regering te vormen en daarbij een hele reeks centrale verkiezingsbeloften te breken.

Er wordt pas een beslissing genomen wanneer een vastberaden blok een meerderheid behaalt en zich consolideert tot een ‘kamp’ dat jarenlang standhoudt. Als een bonte verzameling partijen zich verenigt voor één enkele stemming in de Knesset, noemt men dat geen besluit, maar hooguit een tijdelijk samenwerkingsverband. Wie daaraan twijfelt, moet zich het avontuur van de coalitieregering van Naftali Bennett herinneren, hoe dat begon en hoe dat eindigde.

De belangrijkste ontwikkeling na de indiening van de partijlijsten is daarom de fusie van de partij Chili Troopers met de lijst van Gadi Eisenkot. Het was een soort veiling binnen het blok, tussen de partijen Yashar! en Yachad, maar met aanzienlijke gevolgen voor de dag na de verkiezingen. De leden van Zionist Home hadden in het verleden immers beloofd geen minderheidsregering aan de macht te helpen – ook niet één die dankzij de onthouding van de Arabische partijen zou worden beëdigd.

Het model van Eisenkot doet enigszins denken aan het in het joodse religieuze recht bekende verbod om ‘iets tegen een niet-Jood te zeggen’. Je bent op sjabbat in een hotel in Rome, je gaat dood van de hitte, en naast je staat een Italiaan. Je mag niet tegen hem zeggen: ‘Zet de airco aan’, want dat zou een schending van de sjabbat zijn. Wat je wel kunt zeggen is: ‘Het is hier binnen verschrikkelijk heet’, in de hoop dat hij de hint vanzelf begrijpt. Dat is in feite precies het model van Eisenkot: we gaan niet onderhandelen met Mansour Abbas en Ahmed Tibi en van hen eisen: ‘Stem op ons.’ We zullen alleen zeggen: ‘Als Bibi niet valt, ligt dat aan jullie.’

Pas na de verkiezingen zullen we weten of het moedig of dwaas was om dit plan zo duidelijk in het openbaar uit te spreken. Maar de logica erachter is om de kiezers hoop op een verrassing te geven – genoeg om de moeilijke weken in de peilingen te overbruggen. En de afgelopen week behoorde daar ongetwijfeld toe.

De gesprekken over de coalitie draaiden om precies dit verschil tussen de twee mannen. Tropper behoorde immers zelf tot degenen die in 2020 de vorming van een soortgelijke regering onder Gantz verhinderden. Het is voor ieder redelijk denkend mens duidelijk wat zijn verleden betekent voor de kansen om een dergelijke regering te vormen. Dat geldt evenzeer voor het feit dat hij Elisaf Peretz en Shira Shapira meebrengt – een broer en een moeder die familieleden hebben verloren die zijn vermoord door de organisatie die geen enkel Arabisch Knessetlid wil aanduiden met de term die ze verdient: ’terroristische organisatie’.

Blijkbaar was het punt van overeenstemming gebaseerd op een tweeledig uitgangspunt.

Ten eerste: Gadi Eisenkot zal vrijwel alles in het werk stellen om de regering te verbreden, met Netanyahu niet als eerste optie, maar misschien wel als tweede. Als het de Likud niet is, dan misschien Ofer Winter of Bezalel Smotrich – wat de basis van de regering ook maar kan verbreden. En als ook dat niet lukt, moet er een minderheidsregering worden beëdigd, zij het niet als een project voor de lange termijn, maar voor een korte periode, totdat de coalitie wordt uitgebreid of de volgende verkiezingen plaatsvinden. De publieke rechtvaardiging zal luiden: als we toch weer naar de stembus gaan, is de enige vraag of dit onder een minderheidsregering van Netanyahu of onder die van Eisenkot gebeurt.

Het grootste probleem van dit scenario zijn de coalitiepartners. Avigdor Lieberman en Bennett hebben al duidelijk gemaakt dat ze een dergelijke stap zullen weigeren. Weliswaar hebben ze dat in 2021 ook gedaan en vervolgens een coalitie gevormd met Ra’am. Maar deze keer speelt er bovendien een politiek eigenbelang mee. Waarom zou Lieberman bereid zijn om alle kritiek voor het breken van zijn beloften op zich te nemen om – op zijn niet meer zo jonge leeftijd – Eisenkot, een nieuwkomer die net uit de politiek is gestapt, tot premier te maken? Hetzelfde geldt voor Bennett.

Eisenkot zal tegen de Arabische partijen niet zeggen: ‘Stem op ons’, maar veeleer: ‘Als Bibi niet ten val komt, zijn jullie daarvoor verantwoordelijk.’

De afkeer zal nog groter worden, als duidelijk wordt dat het om een tijdelijke stap gaat die als enig doel heeft om Netanyahu de titel premier te ontnemen. Afgezien van de vraag of de schade van een dergelijke alliantie Netanyahu bij de volgende verkiezingen niet juist de overwinning zou kunnen bezorgen: zullen ze Eisenkot toestaan zijn verkiezingscampagne vanuit het kantoor van de premier te voeren, de show van hen te stelen en hen politiek ten dode opgeschreven achter te laten? Zoals we weten, heeft Tropper een nier gedoneerd; zij zijn niet van plan hun lichaam aan de wetenschap te schenken.

De les uit de affaire rond Bennett en zijn zes zetels is nog niet volledig ter harte genomen. Hij werd geen premier vanwege zijn vaardigheden als pokerspeler – die hij ongetwijfeld bezit –, maar als tegenprestatie voor het breken van zijn belofte. Zijn overige partners hadden zich ertoe verbonden Netanyahu af te lossen; hij niet. Deze keer is het Lieberman die verklaart dat hij niet zal instemmen met de vorming van een minderheidscoalitie. Als er geen 61 zetels zijn, zal het model van Eisenkot dan in het beste geval uiteindelijk een regering onder leiding van Lieberman opleveren?

Oei, AI

Een zeer hooggeplaatste Israëlische figuur, die inmiddels als gewoon burger door het leven gaat, zat deze week op het podium van de MEAD-conferentie in Washington en vertelde daar opnieuw hoe de gehele Iraanse leiding werd uitgeschakeld.

Voor een zaterdag om 9.30 uur stond een bijeenkomst van Iraanse officieren gepland, maar toen kwam het nieuws dat om 8.30 uur een vergadering van het ministerie van Inlichtingen zou plaatsvinden. Het probleem was dat beide tegelijkertijd moesten worden aangevallen om het verrassingselement te behouden. Een ander probleem was dat de vergadering van het ministerie een uur zou duren, dus precies op het moment zou eindigen waarop de tweede bijeenkomst begon. Iemand gaf een tip: sla om 9.40 uur toe, want inlichtingenofficieren overal ter wereld houden ervan om hun vergaderingen te laten uitlopen. Zijn advies werd opgevolgd; de officieren ‘liepen uit’ en werden midden in de situatiebespreking de lucht in geblazen.

De conclusie is dat het niet raadzaam is om vergaderingen te laten uitlopen. In september 2024 ging de conferentie, waaraan prominenten uit de Golfstaten, het Midden-Oosten en de Verenigde Staten deelnamen, voornamelijk over de moeilijkheden die Israël ondervond bij het verslaan van de takken van de Iraanse as. Yahya Sinwar hield de gijzelaars vast; Hassan Nasrallah wist nog niet wat hem een week later te wachten stond; en over Iran zelf sprak niemand. In september 2025 probeerde Israël tijdens de conferentie de Hamas-leiding in Doha uit te schakelen en de heersende mening was dat iemand Israël in toom moest houden.

Dit jaar stond de conferentie in het teken van de coalitie tegen Iran. Er bestonden geen meningsverschillen meer over de noodzaak om tegen Iran op te treden, noch over het feit dat het omverwerpen van het regime van de ayatollahs de belangrijkste kwestie in het Midden-Oosten is. De belangrijkste conclusie is dat de Islamitische Republiek zich in een veel slechtere toestand bevindt dan het op het moment van de ondertekening van de intentieverklaring leek, maar dat haar geschiedenis nog lang niet ten einde is.

De voormalige Mossad-chef David Barnea schatte vorig jaar dat effectieve sancties het Iraanse regime binnen een jaar ten val zouden brengen. Na ongeveer een half jaar van de Amerikaanse blokkade van Hormuz gaat men er bij de Mossad van uit dat Iran in het eerste kwartaal van 2027 zal vallen, tenzij de VS het beu worden of zwichten. ‘Het zal een nieuw Midden-Oosten zijn’, beloofde een hooggeplaatste Amerikaan.

Tot voor enkele maanden geleden was men het erover eens dat Iran als overwinnaar uit de oorlog was gekomen, gezien wat leek op een beschamende capitulatie van Trump en het opgeven van alle oorlogsdoelen. Vandaag gelooft bijna niemand dat nog. ‘De Opperste Leider kwam niet eens naar de begrafenis van zijn eigen vader; zijn broer moest een mondkapje dragen – ziet een overwinnaar er zo uit?’, vroeg een hooggeplaatste vertegenwoordiger van het Witte Huis.

Het werd niet expliciet gezegd, maar de aanname is dat de druk niet zal afnemen, maar na de verkiezingen in Israël en de Verenigde Staten alleen maar zal toenemen. Als de Republikeinse Partij wint, zal Trump zich vrijer voelen dan ooit tevoren. Zo niet, dan leert de geschiedenis dat presidenten die hun invloed op Capitol Hill en in de binnenlandse politiek hebben verloren, de neiging hebben zich op het buitenlands beleid te richten.

Bevrijd van alle ketenen en zonder verdere verkiezingen in zijn politieke leven zou Trump met volle kracht Iran kunnen aanvallen. Wat Netanyahu zou kunnen doen als hij aan het hoofd komt te staan van een overgangsregering, is iets minder duidelijk.

De Amerikanen hebben nog andere zaken op de agenda staan. Een vooraanstaande figuur uit de politiek en de technologiesector waarschuwde tijdens de conferentie dat de hele wereld ‘momenteel haar eigen graf graaft omdat ze AI verkeerd begrijpt. Over twintig jaar zou de mensheid door de verbinding met kwantumcomputers kunnen worden uitgeroeid.’

Hij voegde eraan toe dat de enige overlevingskans erin bestaat dat de kwantumcomputers zelf tot de conclusie komen dat ze de mens nog steeds nodig hebben om ze van stroom te voorzien.

Als we toch binnen twintig jaar worden uitgeroeid, lijken de wederopbouw van Gaza en de uitschakeling van het Iraanse atoomprogramma misschien iets minder urgent.

(Israel Hayom)