Op dinsdagavond vond in het Jemenitisch-Joodse en Israëlische Gemeenschaps- en Cultuurcentrum in Rehovot een bijzonder evenement plaats ter ere van de Ethiopisch-joodse geschiedenis en cultuur.
Het evenement Jerusalem Dream: Toward the Sigd Holiday bracht hulde aan twee bijzondere gasten uit de Verenigde Staten. De eerste, Ephraim Isaac, 90 jaar oud en een wereldwijd erkend expert op het gebied van Semitische talen, met name de Oud-Ethiopische taal Ge’ez, werd in 1969 aangesteld als eerste faculteitslid van de afdeling Afro-Amerikaanse Studies aan Harvard. Hij was ook een van de oprichters van het Instituut voor Semitische Studies in Princeton.
De tweede, Cheryl Feldman Halpern, filmmaker en filantroop, was voorzitter van de Corporation for Public Broadcasting (2005–2007), directeur van Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL) en produceerde en regisseerde talrijke documentaires, waaronder verschillende over Ethiopië.
Beiden ontvingen een certificaat van erkenning van het centrum voor hun bijdragen aan het onderzoek naar het Ethiopisch jodendom, ook bekend als Beta Israel.
Het evenement vond plaats in de week voor de Sigd-feestdag. Sigd, uniek voor de Ethiopisch-joodse gemeenschap, markeert de hernieuwing van het verbond tussen God en zijn volk, evenals hun verlangen naar Jeruzalem. Het valt 50 dagen na Jom Kipoer. In 2008 erkende de Knesset het als officiële feestdag.
Isaac, gekleed in de feestelijke kleding die gewoonlijk op deze dag wordt gedragen, vertelde het publiek dat hij onlangs een artikel had gelezen waarin de auteur beweerde dat de Joden van Ethiopië niet wisten waar ze vandaan kwamen. Hij weerlegde deze bewering en legde uit dat Ethiopiërs tot degenen behoren die de sterkste banden met het Joodse volk hebben. ‘Op een keer stond ik voor een synagoge in Amerika en iemand op straat vroeg me of ik joods was. Ik antwoordde: “Ja”, en hij zei: “U ziet er niet joods uit.” Maar de Bijbel vertelt ons dat Mozes met een Kushitische vrouw [Ethiopische vrouw] trouwde. Lijk ik dan niet op de zoon van Mozes?’
Isaac benadrukte dat het jodendom geen kwestie is van huidskleur of ras. Als bewijs verwees hij naar een beroemde brief van Maimonides, de joodse wijze uit de 12e eeuw, aan Obadja, een bekeerling tot het jodendom, waarin hij hem meedeelde dat hij gelijkgesteld was aan mensen die van geboorte joods waren.
‘Wie het jodendom aanneemt en de eenheid van de goddelijke Naam belijdt, zoals voorgeschreven in de Thora, behoort tot de volgelingen van onze vader Abraham, vrede zij met hem’, schreef Maimonides. ‘Beschouw je afkomst niet als minderwaardig. Terwijl wij afstammelingen zijn van Abraham, Isaak en Jakob, stam jij af van Hem, door wiens Woord de wereld is geschapen. Zoals Jesaja zegt: ‘De een zal zeggen: Ik behoor tot de Heer, en een ander zal zich naar de naam van Jakob noemen.’
Isaac concludeerde: ‘Wij zijn één volk. Wij zijn liefhebbers van de Thora, zoekers naar de Thora. Wij zijn broeders.’
Het publiek kreeg een vertoning te zien van Halperns film uit 2016, Two Zions: The Living Legacy of the Queen of Sheba and King Solomon.
Centraal in de documentaire staat het idee van twee Zions: Jeruzalem, het spirituele centrum van het jodendom, en Ethiopië, dat een diepe band heeft met het bijbelse verhaal en de erfenis van de Ethiopisch-joodse gemeenschap, te beginnen met de legendarische relatie tussen de koningin van Sheba en koning Salomo.
De Bijbel doet verslag van hun ontmoeting in het Boek der Koningen en de Kronieken. De koningin van Sheba kwam naar Jeruzalem ‘met een zeer groot gevolg’. Ze stortte haar hart uit bij de koning. ‘Salomo beantwoordde al haar vragen; niets was voor de koning te moeilijk om haar uit te leggen’, zo vermeldt de Bijbel.
De Ethiopische traditie bouwt voort op dit verhaal. De koningin van Sheba keerde terug naar Ethiopië met een zoon, Menelik I, die zij van Salomo had gekregen.
De Kebra Nagast [Glorie van de koningen], een heilige en historische tekst in Ethiopië, beschrijft Menelik als de stichter van de Ethiopische koninklijke dynastie. Het is een belangrijke tekst binnen het Ethiopisch-orthodoxe christendom, zoals de film onthult.
Halpern, die momenteel een documentaire over de Druzen afrondt, vertelde JNS dat een van haar doelstellingen is om Israëli’s kennis te laten maken met de prachtige culturen die in en om hen heen bestaan. ‘Ve’ahavta le’reyakha kamokha [Je zult je naaste liefhebben als jezelf]’, zei ze. ‘Dat geldt voor elke naaste. We moeten elkaar allemaal respecteren.’
Halperns documentaire uit 2024, The Golden Rule: Do Unto Others, onderzoekt het principe van wederkerigheid, dat de mens leert anderen te behandelen zoals hij zelf behandeld wil worden, en laat zien dat dit in veel religies voorkomt.
Het thema van ‘Behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden’ en het belang van begrip voor verschillende culturen kwam aan bod in de film die dinsdag werd vertoond.
Halpern zei dat ze gemotiveerd was om Two Zions te maken omdat ‘Ethiopische joden en Ethiopische christenen echt niet genoeg van elkaar wisten. En toch vierden ze dezelfde tradities, alleen gescheiden van elkaar. Dat was wat er in de film te zien was – de sjabbat, besnijdenis, eerbied voor de Thora. Ze hebben twee culturen, twee religieuze culturen, die op vergelijkbare wijze feestvieren. Ze moesten door een breder publiek gezamenlijk worden gezien om echt gerespecteerd en begrepen te worden.’
Halpern werd zich bewust van de parallellen toen Ephraim Isaac haar voorstelde aan de toenmalige Ethiopische premier Meles Zenawi en zijn vrouw Azeb Mesfin. ‘We zaten samen en spraken over de overeenkomsten tussen het jodendom en de orthodoxe kerk, en over de overeenkomsten in de taal’, zei Halpern. ‘En toch was ik me nooit bewust geweest van die overeenkomsten. Premier Meles zei: “Hé, we zijn echt zussen en broers”, en zo ontstond de persoonlijke wens om dit verhaal te vertellen.’
(JNS)
De Bijbel als kaart van de ziel – Een verbond tussen mensen
Internationale politievertegenwoordigers herdenken de Kristallnacht
Een leger beschermt de grenzen – wie beschermt de ziel van Israël?
