Verdraaiing van de feiten: het IDF over de documentaire ‘NAZA’

De Israëlische strijdkrachten (IDF) hebben een uitgebreide weerlegging gepubliceerd van NAZA, een nieuwe documentaire die gaat over de doelwitkeuze van het leger in de Gazastrook. De IDF omschrijft de film als ‘vertekend, misleidend en onoprecht’ – een voorstelling van zaken die berust op grote feitelijke onjuistheden.

Dat zal niemand verbazen die heeft gezien hoe groot de belangstelling in de wereld is voor verhalen die de Joodse staat afschilderen als de schurk in de strijd om zijn eigen verdediging.

De verklaring van de IDF gaat in op de centrale beweringen van de film. Het leger ontkent met kracht dat er richtlijnen zijn die ooit vooraf vastgestelde quota voor burgerslachtoffers zouden hebben toegestaan, zoals de door een geïnterviewde genoemde aantallen: ’20 voor een gewone soldaat, 200 voor een commandant’. De verklaring stelt ook dat alleen al het uitgangspunt dat burgerslachtoffers een oorlogsmisdaad vormen, een verdraaiing van de feiten is. Volgens artikel 51, lid 5, (onder b), van het Aanvullend Protocol I in de Verdragen van Genève, dat Israël als gewoonterecht erkent, is een aanval alleen onrechtmatig als de te verwachten schade voor de burgerbevolking ‘onevenredig’ is in vergelijking met het verwachte militaire voordeel. Dat betekent dus de verplichting tot ‘evenredigheid’: een afwegingsplicht, geen verbod om aan te vallen wanneer er burgers in de buurt zijn.

In de verklaring zegt de IDF:

Er is nooit een aanval gepland, goedgekeurd of uitgevoerd, waarbij men rekening hield met de dood van 500 burgers of een vergelijkbaar aantal.
Kunstmatige intelligentie heeft nog nooit zelfstandig doelen geselecteerd. Bevoegde inlichtingenofficieren identificeren doelen, deskundigen plannen de aanvallen en operatiecommandanten nemen de beslissingen.
Lavender, het systeem dat in de film wordt afgeschilderd als een dodenlijst, is in werkelijkheid een database die analisten ondersteunt en geen lijst met goedgekeurde doelen.

Artikel 51, lid 7, van de Verdragen van Genève gaat overigens nog verder en stelt dat de aanwezigheid van burgers ‘niet mag worden gebruikt om bepaalde punten of gebieden te beschermen tegen militaire operaties’, met name wanneer deze dient om militaire doelen te camoufleren. Met andere woorden: de wet verbiedt juist de handelwijze van Hamas. Critici die daarentegen elk dodelijk burgerslachtoffer als bewijs van een oorlogsmisdrijf beschouwen, gebruiken een wet die niet bestaat.

De feiten worden over het hoofd gezien

Volgens de IDF ligt het probleem van de film in de beperkte basis van bronnen. De geïnterviewden waren grotendeels actief tijdens de vroege fases van het inlichtingenwerk en waren niet afkomstig uit de operationele, juridische en commandoteams die aanvallen daadwerkelijk goedkeuren of afwijzen. Juist deze personen ontbreken opvallend genoeg in de documentaire, aldus het leger.

Wat ook ontbreekt is de context. Er is geen zinvolle verdieping in het licht van de gebeurtenissen van 7 oktober. Er wordt nauwelijks aandacht besteed aan de bewuste strategie van Hamas om zich achter de burgers in de Gazastrook te verschuilen. En de waarschuwingen van de IDF aan de burgerbevolking, de bewuste keuze van munitie, het faciliteren van hulpzendingen en luchtaanvallen die werden afgelast vanwege een te groot risico voor burgers, blijven onvermeld. Blijkbaar pasten deze details niet in het concept van de film.

Zelfs de titel zet de werkelijkheid op zijn kop. NAZA is de afkorting van het Hebreeuwse woord voor collateral damage – en wijst binnen de IDF juist op een afweging waartoe elk legitiem leger volgens het internationaal recht verplicht is. De film stelt de zorgvuldigheid waarmee Israël dus de potentiële risico’s voor burgers afweegt, voor als bewijs van doelbewuste onverschilligheid daarover. Volgens hun logica is juist het enige morele leger binnen het conflict er één die niet de moeite neemt om zich daarover vragen te stellen.

De IDF zegt ook dat de filmmakers hun beschuldigingen vóór de publicatie nooit ter reactie hebben voorgelegd. Ook het verzoek van het leger om een kopie van de film te ontvangen zouden ze hebben genegeerd, waarmee men zich niet aan een gouden standaard van de journalistiek heeft gehouden.

Men moet het leger nageven dat het geen aanspraak maakt op perfectie. Het geeft toe dat er bij complexe gevechtshandelingen fouten voorkomen. Het zegt dat honderden incidenten zijn vastgelegd en dat vermeende overtredingen worden onderzocht. Dat is meer verantwoording dan Israëls luidruchtigste critici van wie dan ook anders eisen.

‘De tragische gevolgen van oorlogen rechtvaardigen geen verdraaiing van de feiten’, verklaarde de IDF.

Israël heeft op de beschuldigingen gereageerd. De vraag is nu of er iemand luistert.