Terwijl het staakt-het-vuren in de Gazastrook nog steeds kwetsbaar is, hebben internationale bemiddelaars de volgende diplomatieke stappen besproken in het kader van het door Donald Trump geïnitieerde Gaza-plan. Vertegenwoordigers van de Verenigde Staten, Egypte, Qatar en Turkije kwamen vrijdag in Miami bijeen om de uitvoering van de eerste fase van het akkoord te evalueren en de voorbereidingen voor de verdere aanpak te bespreken. Dat bevestigde de Amerikaanse speciale gezant voor het Midden-Oosten, Steve Witkoff, zaterdag.
Volgens Witkoff heeft de eerste fase van het akkoord tastbare resultaten opgeleverd. Bijna alle gijzelaars zijn vrijgelaten (Israël wacht nog steeds op de teruggave van het lichaam van de vermoorde gijzelaar Ran Gvili), delen van de Israëlische strijdkrachten hebben zich teruggetrokken uit de Gazastrook, de gevechtshandelingen zijn verminderd en de omvang van de humanitaire hulp is uitgebreid. Tegelijkertijd maakte hij duidelijk dat deze vooruitgang slechts een basis vormt voor de volgende politieke stappen.
De gesprekken waren vooral gericht op de vraag hoe de volgende fase van het plan vorm kan krijgen. Daarbij ging het met name om het toekomstige civiele bestuur van de Gazastrook. Het is de bedoeling een overgangsautoriteit op te richten, een zogenaamde “Board of Peace” (Vredesraad), die het civiele bestuur, veiligheidskwesties en de wederopbouw moet coördineren. Het doel is om onder Palestijnse verantwoordelijkheid de openbare orde te handhaven en de bevolking te beschermen.
Daarnaast bespraken de bemiddelaars maatregelen voor de regionale integratie van Gaza. Er werd gesproken over handelsfaciliteiten, de wederopbouw van centrale infrastructuur en samenwerking op het gebied van energie, water en andere gemeenschappelijke hulpbronnen. Vanuit het oogpunt van de Amerikaanse regering zijn deze benaderingen van cruciaal belang om Gaza op lange termijn economische perspectieven te bieden en de regionale stabiliteit te bevorderen.
De betrokken landen bevestigden hun steun voor het 20-puntenplan voor vrede van Trump, dat voorziet in een geleidelijke uitvoering onder internationaal toezicht. Dit omvat ook de oprichting van een internationale stabilisatiemissie en een duidelijke volgorde van de afzonderlijke maatregelen, vergezeld van coördinatie en toezicht in samenwerking met lokale en internationale partners.
Achter de officieel benadrukte eensgezindheid gaan echter regionale bedenkingen schuil. Landen als Egypte en Jordanië steunen het plan weliswaar formeel, maar dringen erop aan dat zij niet permanent verantwoordelijk worden gehouden voor het veiligheidsbeleid of de politiek in de Gazastrook. Egypte waarschuwt voor mogelijke gevolgen voor de stabiliteit van de Sinaï-regio, terwijl Jordanië vreest voor binnenlandse politieke gevolgen als de indruk zou ontstaan dat de Palestijnse belangen worden verzwakt. De regionale instemming wordt daarom eerder beschouwd als een voorzichtige afwachtende houding dan als actieve steun voor het plan.
Nog fundamenteler is de open vraag van de demilitarisering. Terwijl Washington benadrukt dat Hamas heeft ingestemd met de hoofdlijnen van het plan, wijzen vooraanstaande vertegenwoordigers van de terreurorganisatie centrale punten publiekelijk af. Hamas-leider Khaled Mashaal verklaarde dat de bescherming van de gewapende strijd van Hamas en haar wapens een legitiem recht is. Tegelijkertijd hernieuwde hij de eis tot vernietiging van de staat Israël. Wapens zijn de eer en trots van de islamitische natie, zei Mashaal, politieke verklaringen zijn minder waard dan een enkel ijzeren projectiel.
Deze houding is in duidelijke tegenspraak met de bepalingen van het plan. Een op 17 november unaniem aangenomen besluit van de VN-Veiligheidsraad bepaalt dat Hamas en andere terreurorganisaties geen enkele rol mogen spelen in het toekomstige bestuur van Gaza. Alle militaire en terroristische infrastructuur, waaronder tunnels, wapenopslagplaatsen en productiefaciliteiten, moet worden vernietigd en mag niet opnieuw worden opgebouwd. De internationale stabilisatiemissie moet toezicht houden op dit proces en ervoor zorgen dat niet-statelijke gewapende groeperingen worden ontwapend.
Onafhankelijke veiligheidsbeoordelingen gaan er echter van uit dat Hamas ondanks het staakt-het-vuren nog steeds over functionerende leiderschapsstructuren beschikt en zijn wapens niet als onderhandelbaar beschouwt. In deze context wordt het staakt-het-vuren eerder beschouwd als een tactische fase dan als een stap in de richting van politieke machtsafstand.
In Israël neemt het scepticisme dan ook toe. De Israëlische minister van Nationale Veiligheid, Itamar Ben-Gvir, eiste na hernieuwde schendingen van het staakt-het-vuren door Hamas een krachtig optreden. De Israëlische strijdkrachten moeten in staat zijn om hard te reageren op schendingen van het akkoord, aldus Ben-Gvir. Een groot deel van de Israëlische bevolking deelt deze mening.
Het plan voor Gaza bevindt zich daarmee op een cruciaal punt. Internationaal bestaat er een ongewoon brede consensus over het politieke kader en de noodzakelijke stappen. Of dit zal leiden tot een duurzame orde, hangt echter af van een centrale vraag: is Hamas bereid om daadwerkelijk macht en wapens af te staan – of zal ook deze poging mislukken door de logica van de gewapende strijd?
Palestijnse veiligheidstroepen bereiden verrassingsaanval voor
De brullende leeuw mag niet meer brullen
Hoe de daad van één persoon een heel volk in diskrediet brengt
