De alles-of-niets-strategie van Hamas: waarom het een gedeeltelijk akkoord afwijst

De recente afwijzing door Hamas van een gedeeltelijk Israëlisch aanbod voor een staakt-het-vuren en de vrijlating van ongeveer tien Israëlische gijzelaars is volgens voormalige defensieofficieren een berekende poging om het voortbestaan van de terroristische organisatie op lange termijn te garanderen – door Israël te dwingen de oorlog te beëindigen op de voorwaarden van Hamas.

Centraal in deze strategie staat een islamitisch-jihadistische ideologie die gericht is op de vernietiging van Israël, evenals de tactische noodzaak om koste wat het kost aan de macht te blijven in de Gazastrook.

Shalom Arbel, een voormalig hooggeplaatst lid van Israëls binnenlandse inlichtingendienst Shin Bet, die tussen 1988 en 2013 verantwoordelijk was voor het rekruteren van menselijke bronnen en daarvoor diende als majoor in de IDF-reserve in Libanon, de Gazastrook en de zogenaamde Westelijke Jordaanoever, legde uit: “Wat hen drijft is hun agenda. Het is de strategie van Hamas – in wezen de strategie van de Moslimbroederschap.”

Arbel vervolgde: “Hun uiteindelijke doel is de vernietiging van de staat Israël. Ze willen dit land heroveren, dat ze beschouwen als islamitisch Waqf-gebied – met andere woorden, onvervreemdbaar islamitisch grondgebied. Ze geloven dat ze alles moeten doen om Israël te bestrijden, te verzwakken, droog te laten bloeden.”

Volgens Arbel dienen deeloplossingen de strategische belangen van Hamas niet: “Deelovereenkomsten betekenen dat Israël gijzelaars terugkrijgt – dat is de zogenaamde soft spot van Israël. Israël krijgt gijzelaars, maar laat gevangenen vrij die vanuit Israëlisch oogpunt van geen grote waarde zijn, omdat ze opnieuw gearresteerd kunnen worden.”

Hamas vreest dat een dergelijke regeling Israël in staat zou stellen om zijn militaire operaties na een pauze voort te zetten totdat Hamas volledig is vernietigd – een scenario dat de organisatie koste wat het kost wil vermijden.

In plaats daarvan dringt Hamas nu aan op een alomvattend akkoord, volgens Arbel, omdat het gelooft dat alleen zo’n akkoord met internationale garanties zijn voortbestaan kan garanderen.

“Ze willen een volledige overeenkomst die Israël doet inzien dat er een einde komt aan de oorlog. En één met internationale garanties die Israël niet kan breken,” zei hij.

Volgens Arbel overdrijven de stemmen in Israël die oproepen tot zo’n akkoord en geloven dat de oorlog daarna snel hervat kan worden, de situatie.

“Hamas is niet dom. Ze zijn sluw en bedrieglijk. Dat is een deel van hun agenda. Hun doel is om serieuze garanties te krijgen die hun voortbestaan garanderen,” waarschuwde hij.

Voor Hamas zijn de gijzelaars slechts een drukmiddel om hun overleving te verzekeren, vervolgde Arbel. De oorlog zou over een paar jaar weer oplaaien als Hamas zich gereorganiseerd had. In dat geval zou de organisatie ook aanzienlijke invloed krijgen in andere regio’s zoals de zogenaamde Westelijke Jordaanoever.

De catastrofale gevolgen van de oorlog voor Gaza zijn voor Hamas van ondergeschikt belang, want alleen het jihadistische einddoel telt. “De doden worden beschouwd als martelaren. Volgens Hamas moeten de achterblijvers het land Israël bevrijden.”

“Hamas behandelt de gijzelaars als koopwaar,” zei Arbel. In het verleden had de terreurorganisatie niet eens basisinformatie over hun toestand vrijgegeven. “Nu doen ze het ‘gratis’ – om het Israëlische publiek te manipuleren.”

Gepensioneerd luitenant-kolonel Jonathan D. Halevi, Midden-Oosten en Islamisme expert bij het Jerusalem Centre for Security and Foreign Affairs en medeoprichter van de Orient Research Group, legde uit: “De uitdrukking ‘alles voor alles’ heeft nooit bestaan. Dat is een verdraaiing. Voor Hamas is het alles in ruil voor alles.”

Halevi noemde de centrale eisen van Hamas: volledige terugtrekking van de IDF, inclusief de veiligheidszone, opheffing van de blokkade, internationale garanties tegen verdere Israëlische militaire operaties en uitgebreide wederopbouw van de Gazastrook – inclusief de infrastructuur van Hamas.

Deze strategie is bedoeld om een verhaal van jihadistische overwinning te creëren dat een impact zal hebben tot ver buiten Gaza, waarschuwde Halevi. “Een overwinning van Hamas zou een impact hebben op de hele regio.”

Hij legde uit dat Hamas tijd rekt om het Israëlische publiek te verdelen via internationale druk.

“Hun doel is om Netanyahu onder druk te zetten om hun voorwaarden te accepteren. Ze doen dit via gijzelaarsgezinnen en demonstraties. De berichten aan beide kanten gaan steeds meer op elkaar lijken,” zei hij. Hamas neemt bewust anti-Netanyahu slogans over van Israëlische protesten voor haar campagne.

“De Israëlische visie is te beperkt. Het ziet alleen het probleem van Gaza. Dat is een misvatting. Hamas zou de vrijlating van gijzelaars op elk moment kunnen stoppen – bijvoorbeeld vanwege Israëlische activiteiten op de Tempelberg of in Hebron,” zegt Halevi.

Volgens recent vertaalde documenten van Hamas interpreteerde de gedode Hamasleider Yahya Sinwar de Israëlische protesten tegen Netanyahu als een “groen licht van de Amerikaanse regering” om hem ten val te brengen.

Ondertussen voerde de IDF ’s nachts uitgebreide luchtaanvallen uit op doelen in de Gazastrook, vooral in Gaza Stad, Chan Junis en Rafah. Deze waren gericht op bouwmachines die door Hamas werden gebruikt voor het graven van tunnels.

In een analyse die op 21 april werd gepubliceerd aan het Jerusalem Institute for Strategy and Security, legden gepensioneerd kolonel prof. Gabi Siboni en gepensioneerd brigadegeneraal Erez Winner uit dat Hamas 7 oktober 2023 beschouwt als een model voor toekomstige aanvallen.

“Hamas is al bezig met de volgende 7 oktober,” schreven ze, ”ze zien de aanval als een grote overwinning en zijn niet onder de indruk van de prijs die zij of de bevolking van Gaza moesten betalen.”

De auteurs legden uit dat Hamas zowel het voorstel van Israël als het zogenaamde Witkoff Plan van de VS had verworpen. Dit laatste zou hebben voorzien in de terugkeer van ongeveer de helft van de resterende 59 gijzelaars – levend of dood – in ruil voor een staakt-het-vuren.

Ze eisten de volledige militaire controle van Israël over de Gazastrook. Dit was de enige manier om de oorlogsdoelen te bereiken, namelijk de volledige vernietiging van de militaire en politieke structuren van Hamas.

Dit was niet alleen cruciaal om de veiligheid in het zuiden te garanderen, maar ook om te voorkomen dat Hamas de oorlog als een overwinning zou kunnen presenteren – wat anders zou leiden tot verdere radicalisering in Judea en Samaria.