Oorlogsdreiging nadert kookpunt in Oekraïne

‘Het is het compleet tegenovergestelde van hoe het hier in 2014 voelde na de Russische invasie en annexatie van het Krim-schiereiland. Toen mobiliseerde het Oekraïense volk massaal. Mensen droegen militaire uniformen en trokken erop uit om te vechten voor hun “thuis”. Deze keer lijken de mensen onverschillig’.

De vicepremier van Oekraïne Olha Stefanishyna legt uit wat er is veranderd en waarom er vandaag anders wordt gereageerd ‘op straat’.

‘In 2014 was het een chaotisch proces,’ legt ze uit in vloeiend Engels. ‘We hadden toen geen leger zoals we dat nu hebben. Vandaag hebben we een sterk leger en verantwoordelijkheid voor de eenheid van Oekraïne. We wisten niet hoe Russische agressie eruitzag. Na de annexatie van de Krim dachten we dat er overal oorlog zou uitbreken. En de mensen mobiliseerden zich om de territoriale integriteit van het land te verdedigen. Na acht jaar hebben we een sterk militair verzet opgebouwd. Er is brede internationale steun voor onze territoriale integriteit – internationale eenheid, sancties tegen Rusland en er is bekendheid met het Poetin-regime. Maar wij kennen Poetin beter dan enig ander land ter wereld.’

Volgens Stefanishyna is Oekraïne klaar voor militaire escalatie. ‘Het is niet alleen zo dat Oekraïne lid wil worden van de NAVO. Dit is ook belangrijk voor de NAVO. Het is de wens van het volk om lid te worden van de NAVO. Het is belangrijk voor de NAVO om Rusland te laten zien dat ze niet zullen toegeven aan het ultimatum van Poetin. We hebben nog nooit zo’n steun van de internationale gemeenschap meegemaakt. Wij zullen onze wens om lid te worden van de NAVO niet laten varen. Rusland heeft agressieve retoriek geuit. Wij sluiten de mogelijkheid van een militaire invasie niet uit, maar wij kennen Rusland. Als zij een echte rode lijn krijgen, zullen zij die niet overschrijden.’

Stefanishyna legt uit dat de militaire aanwezigheid in Kiev klein is, maar dichtbij de grenzen is die groot.

‘We bereiden ons voor op escalatie, zelfs zonder invasie, omdat het onze economie raakt en ons verplicht de stabiliteit van de banken te handhaven. Men moet begrijpen dat elke week in zo’n alarmfase opereren, veel geld vereist, dat we niet hebben. Voortzetting van de escalatie is de nieuwe norm die de Russen proberen te maken. Dat is niet nieuw. Wij bereiden ons erop voor. De oorlog is een test voor de democratie. Als naties de stabiliteit in Europa willen handhaven, moeten ze aan onze kant staan.’

Ondanks de woorden van Stefanishyna beseft men in Oekraïne heel goed dat het Russische leger veel sterker is dan het Oekraïense, en dat als Poetin echt wil, hij het land kan veroveren. Maar de gemiddelde Oekraïner gelooft niet dat Poetin dat zal doen, vandaar de onverschilligheid. Oekraïners die wij spraken, zeiden dat zelfs als Poetin door het lint zou gaan en zou besluiten Oekraïne binnen te vallen, het geen ‘wandeling in het park’ zou zijn.

‘Hij zal op weerstand stuiten die hij niet had verwacht. De mensen hier zullen tegen hem vechten als partizanen in een guerrillaoorlog – in de straten, buurten, dorpen en steden. Hij zal er misschien in slagen het land in te nemen, maar hij zal Oekraïne niet kunnen vasthouden,’ aldus Vadim, een Oekraïense burger die in 2014 deelnam aan de oorlog en nu klaar is voor een nieuwe oorlog.

Zal Poetin de situatie verder laten escaleren? (Foto: Hadas Parush/Flash90)

Kunnen de opperrabbijnen vrede brengen?

Joden in Oekraïne volgen de berichten met grote bezorgdheid. De Opperrabbijn van Oekraïne Moshe Azman heeft zelfs aangeboden om te bemiddelen tussen Rusland en Oekraïne – samen met de Opperrabbijn van Rusland Berel Lazar. Rabbijn Lazar staat zeer dicht bij Poetin, en Azman staat dicht bij de Oekraïense president Zelensky. Misschien kunnen de rabbijnen doen wat niemand anders heeft kunnen doen. Op verzoek van de Oekraïners heeft Israël aangeboden te helpen bemiddelen met de Russen, gezien zijn nabijheid tot de twee landen. Poetin heeft dit beleefd geweigerd.

In het algemeen is Poetin erg blij met de nervositeit in het Westen over zijn mogelijke invasie. De impasse vergroot zijn binnenlandse steun in Rusland, die behoorlijk was afgenomen. Het is handig om een vijand te hebben naar wie het ‘vuur’ kan worden afgeleid. In zekere zin is Poetin al de winnaar van deze confrontatie. Hij is erin geslaagd de kwestie van de toetreding van Oekraïne en Oost-Europese landen tot de NAVO op de onderhandelingstafel te krijgen – iets waar hij in het verleden alleen maar van kon dromen. Poetin heeft dit nu al als een groot succes gepresenteerd.

Israëlische evacuatie

Intussen heeft de Israëlische ambassade in Oekraïne de 20.000 Israëli’s die in het land wonen, opgeroepen zich op een speciale website te registreren voor het geval zij moeten evacueren. De Israëlische afgezanten en Joodse leraren in Oekraïne hebben de instructie gekregen om op elk moment klaar te staan om het bevel te ontvangen om te vertrekken. Een dergelijke beslissing is nog niet genomen, maar de veiligheidsfunctionarissen willen niet verrast worden in geval van een Russische invasie.

De Oekraïners voorspellen overigens dat we een symbolische zet van Poetin kunnen zien – misschien een beperkte militaire beweging in het oosten, misschien annexatie van de separatistische districten Lugansk en Donetsk.

De Oekraïners maken zich zorgen over de economische gevolgen van de spanningen. Als de alarmsituatie en de angst voor een Russische invasie lang aanhouden, zal dat investeerders afschrikken. De Oekraïense munt verliest nu al aan waarde.

‘Oekraïne is klaar voor elke ontwikkeling, maar hoopt dat de mensen genoeg gezond verstand zullen hebben om geen derde wereldoorlog te beginnen,’ zei de Oekraïense parlementsvoorzitter Ruslan Stefanchuk in antwoord op een vraag over wat er zou gebeuren als Rusland Oekraïne binnenvalt.

Op de vraag of we op het randje van oorlog staan, antwoordde Stefanchuk: ‘Ik denk dat het van Rusland afhangt of we op de rand van oorlog staan. Maar ik denk dat Oekraïne en al zijn partners in de wereld er alles aan doen om ervoor te zorgen dat Rusland niet voor zo’n optie kiest.’

Op de vraag of Oekraïne teleurgesteld is over de verklaring van de Amerikaanse president Joe Biden, waarin Washington het licht op groen leek te zetten voor een ‘kleine inval’ van de Russen, zei hij: ‘Ik sta volledig achter de woorden van de president van Oekraïne dat er niet zoiets bestaat als “kleine” invasies.’

De Verenigde Staten brachten boodschappen over aan Israël waarin zij de Joodse Staat vroegen een publiek standpunt in te nemen ten gunste van de territoriale integriteit van Oekraïne; en om Moskou duidelijk te maken dat Rusland een zware prijs zal betalen als het Oekraïne binnenvalt.

Een hooggeplaatste regeringsbron zei dat de Amerikanen niet verwachten dat Israël zich aansluit bij de sancties tegen Rusland, maar dat het op zijn minst zijn stem verheft tegen de mogelijkheid van een invasie.