Archeologie: Landbouw in het oude Israël

De agrarische sector in Israël floreert. Israël loopt voorop bij de wereldwijde export van land­bouw­producten. Citrus­vruchten, zoals de bekende Jaffa-sinaas­appels, maar ook bloemen en wijn zijn belangrijke export­producten. Dat is des te opmerkelijker omdat het kleine land voor meer dan de helft uit woestijn­landschap bestaat.

Door Eliane Müller |


In de Bijbel wordt het beloofde land al aangeduid als ‘een land vloeiende van melk en honing’; een verwijzing naar de vruchtbaarheid van het land. Maar wat weten we eigenlijk over de landbouw in de tijd dat de Israëlieten het land voor het eerst binnentrokken? Hoe zag de akkerbouw er destijds uit? Wat zien we nu nog terug van die lang vervlogen tijden, en hoe kunnen we door archeologische vondsten meer leren over de ontwikkeling van de landbouw in deze regio? We geven u aan de hand van archeologische opgravingen een paar voorbeelden van wat er in Israël door de eeuwen heen werd verbouwd.

Het begin
In de novemberuitgave deed Israel Today verslag van recente opgravingen bij En Esur, een grote nederzetting uit de bronstijd. Deze opgravingen onthullen veel over de agrarische activiteiten in die tijd.

Men gaat er nu van uit dat de landbouw pas werkelijk op gang kwam in het land toen de inwoners zich gingen vestigen in dorpen en steden. Voor die tijd trokken nomadenstammen door het land, die beschikten over grote kuddes vee. Er zijn geen indicaties gevonden voor het bestaan van akkerbouw in die tijd.

Esur ontstond rond een bron. Voor akkerbouw is immers water nodig. De nederzetting is langzaam maar zeker uitgegroeid tot een voor die tijd grote stad. Vondsten van werktuigen en gereedschap bevestigen dit. Archeologen gaan ervan uit dat de inwoners van deze stad leefden van landbouw en de handel met andere steden.

De grootste kruisridderswijngaard

Wijnbouw is altijd een onderdeel geweest van akkerbouw in Israël. In de Bijbel lezen we over de tien verspieders die terugkwamen met enorme druiventrossen, voordat de Israëlieten het land veroverden.

Israël kent heel verschillende landschappen en bodem­soorten, van kustgebieden tot woestijn­land­schappen, van bossen tot met sneeuw bedekte berg­land­schappen. Het berglandschap is onder andere zeer geschikt voor het verbouwen van wijn; met name de Golan hoogvlakten en de heuvels van Judea. Maar zelfs in de woestijn blijken wijnranken gecultiveerd te kunnen worden, zoals u kunt zien aan de wijnranken die daar geplant zijn door Israel Today.

Het speuren naar archeologische vondsten is uiterst secuur werk; niets mag onopgemerkt blijven. (Foto: Miriam Alster/Flash90)

Archeologen hebben zaden, plantenrestanten en werktuigen opgegraven waardoor een meer gedetailleerd beeld ontstaat van de historische wijnbouw in Israël. Op allerlei plaatsen in het hele land worden nog steeds antieke wijnpersen opgegraven.

Dit jaar werd bijvoorbeeld bij een opgraving in het noorden van Galilea, dichtbij de grens met Libanon, de grootste wijnmakerij van de kruisvaarders ontdekt. De opgraving werd gefinancierd door de inwoners van de gemeente Mi’ilya. De Middeleeuwse wijnmakerij is opzienbarend, niet alleen vanwege de omvang, maar vooral vanwege de bijzondere structuur. De wijnmakerij beschikte over een twee verdiepingen hoge kelder om de wijn uit de druiven te persen.

Dit artikel verscheen in zijn geheel in het december­nummer van het Israel Today Magazine. Klik hier voor een abonnement.